İlqar İlyasov

Yeni Azərbaycan Partiyası Qaradağ rayon təşkilatının sədri

İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti ortaq maraqları strateji tərəfdaşlığa, tərəfdaşlığı isə konkret inkişaf perspektivlərinə çevirir.

Müasir dünyada dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu yalnız malik olduqları iqtisadi və hərbi potensialla deyil, həm də etibarlı tərəfdaşlıqlar qurmaq, ortaq maraqları uzlaşdırmaq və regional proseslərə təsir göstərmək bacarığı ilə müəyyən olunur. Bu reallıq fonunda Azərbaycanın xarici siyasət təcrübəsi, xüsusilə Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin yeni mərhələyə yüksəlməsi ölkəmizin artan siyasi çəkisinin və strateji baxışının mühüm göstəricisidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri cənab İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə səsləndirdiyi fikirlər bu əməkdaşlığın mahiyyətini və gələcək hədəflərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısının mövqeyi bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan regional münasibətlərdə yalnız mövcud imkanlardan faydalanan deyil, eyni zamanda yeni əməkdaşlıq istiqamətləri formalaşdıran, ortaq təşəbbüslərin reallaşmasına töhfə verən fəal dövlətdir.

Bu siyasətin əsasını Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi müstəqil dövlətçilik strategiyası, milli maraqlara söykənən xarici siyasət və bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq prinsipləri təşkil edir. Prezident İlham Əliyev bu siyasi xətti müasir beynəlxalq münasibətlərin tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirərək Azərbaycanın nüfuzunu yüksəldib, ölkəmizin regional və qlobal əməkdaşlıq imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.

Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulması ölkəmizin regionla münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu hadisə Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin yaratdığı üstünlüklərlə yanaşı, dövlətimizin qazandığı siyasi etimadın, artan beynəlxalq nüfuzunun və ardıcıl diplomatik fəaliyyətinin nəticəsidir.

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələrini birləşdirən amillər yalnız tarixi və mədəni yaxınlıqla məhdudlaşmır. Dövlətlərimizi qarşılıqlı iqtisadi maraqlar, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı, enerji təhlükəsizliyi, ticarət dövriyyəsinin artırılması və beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı anlaşma da yaxınlaşdırır. Bu baxımdan Azərbaycanın Məşvərət formatında iştirakı Xəzər hövzəsində əməkdaşlığın daha geniş coğrafiyada əlaqələndirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə Azərbaycanın bu formata qəbulunu dəstəkləyən dövlət başçılarına təşəkkür etməsi, Türkmənistanın və Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun rolunu xüsusi vurğulaması diplomatik münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətə verilən önəmin ifadəsidir. Dövlətlərarası münasibətlərdə etimadın qorunması və tərəfdaşların töhfələrinin yüksək qiymətləndirilməsi uzunmüddətli əməkdaşlığın mühüm şərtlərindəndir.

Bu gün Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafında, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsində və enerji resurslarının dünya bazarlarına çatdırılmasında mühüm mövqeyə malikdir. Ölkəmizin coğrafi üstünlükləri, müasir nəqliyyat infrastrukturu, liman və dəmir yolu imkanları, eləcə də beynəlxalq əməkdaşlıq təcrübəsi regional tərəfdaşlığın daha geniş miqyasda inkişafına şərait yaradır.

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin strateji əhəmiyyəti ilk növbədə iqtisadi əməkdaşlığın dinamikasında özünü göstərir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd olunan ticarət dövriyyəsinin artımı və Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən şirkətlərin sayı qarşılıqlı iqtisadi maraqların genişləndiyini göstərən mühüm göstəricilərdir.

Lakin müasir dövrdə iqtisadi əməkdaşlığın uğuru yalnız ticarət həcmləri ilə ölçülmür. Əsas məsələ mövcud potensialın yeni istehsal sahələrinin yaradılmasına, müasir texnologiyaların tətbiqinə, investisiyaların səmərəli istifadəsinə və əlavə dəyər yaradan layihələrin həyata keçirilməsinə yönəldilməsidir.

Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondlarının yaradılması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə mexanizmlər tərəfdaş ölkələrin maliyyə imkanlarını bir araya gətirməklə iqtisadi təşəbbüslərin dəstəklənməsinə, birgə müəssisələrin yaradılmasına və istehsal əlaqələrinin genişləndirilməsinə zəmin formalaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin iqtisadi münasibətlərin inkişafına dair yanaşmasının mühüm cəhəti ondan ibarətdir ki, əməkdaşlıq yalnız hazır məhsulların alqı-satqısı ilə məhdudlaşmamalı, birgə istehsalı, sənaye kooperasiyasını və xarici bazarlara ortaq çıxışı da əhatə etməlidir. Bu yanaşma regional iqtisadi əlaqələrə daha dayanıqlı məzmun verir.

Azərbaycanın sənaye, energetika, logistika və xidmət sektorlarında əldə etdiyi təcrübə Mərkəzi Asiya dövlətlərinin istehsal və resurs potensialı ilə birləşdirildikdə yeni iqtisadi imkanlar yaranır. Bu imkanların reallaşdırılması sahibkarlığın inkişafına, məşğulluğun genişlənməsinə, investisiya mühitinin möhkəmlənməsinə və regionun beynəlxalq bazarlardakı mövqeyinin güclənməsinə töhfə verə bilər.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığında nəqliyyat və logistika sahəsi xüsusi yer tutur. Qlobal ticarət marşrutlarının dəyişdiyi, təchizat zəncirlərinin şaxələndirildiyi və daşımaların təhlükəsizliyinin ön plana çıxdığı bir dövrdə Xəzər hövzəsi Avrasiya məkanında strateji əhəmiyyətini daha da artırır.

Orta Dəhliz bu baxımdan Azərbaycanı Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropa arasında birləşdirən mühüm nəqliyyat istiqamətidir. Bu marşrutun səmərəliliyinin artırılması limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və logistika mərkəzlərinin imkanlarının uzlaşdırılmasını tələb edir. İnfrastrukturun təkmilləşdirilməsi, sərhəd-keçid prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal həllərin tətbiqi daşımaların sürətini və rəqabət qabiliyyətini yüksəldə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların artımına diqqət yetirməsi bu sahənin dövlətimizin iqtisadi və xarici siyasətindəki prioritet yerini göstərir. Azərbaycan üçün bu marşrut yalnız tranzit gəlirlərinin artırılması vasitəsi deyil. O, ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsi, yeni investisiyaların cəlb olunması və regional iqtisadi proseslərdə iştirakının dərinləşməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Rəqəmsal bağlantıların, o cümlədən Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kommunikasiya infrastrukturunun inkişafı istiqamətində əməkdaşlıq da gələcəyə hesablanmış təşəbbüslərdəndir. Müasir dünyada rəqəmsal əlaqələr iqtisadi təhlükəsizliyin, informasiya mübadiləsinin və innovativ inkişafın vacib komponentinə çevrilib. Bu sahədə regional əməkdaşlığın genişlənməsi dövlətlər arasında yalnız fiziki deyil, həm də texnoloji bağlantıların möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığının digər strateji istiqaməti enerji sektorudur. Xəzər hövzəsində enerji resurslarının daşınması, mövcud infrastrukturun səmərəli istifadəsi və yeni enerji marşrutlarının inkişafı region ölkələrinin iqtisadi maraqlarını birləşdirir.

Azərbaycanın tranzit və enerji infrastrukturu Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında mühüm rol oynayır. Bu əməkdaşlıq ölkəmizin nəqliyyat imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, enerji təchizatının şaxələndirilməsinə və regional iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə də töhfə verir.

Bununla yanaşı, gələcəyin enerji sisteminin formalaşması bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafını və elektrik enerjisinin regional ötürülməsi imkanlarının genişləndirilməsini zəruri edir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizi istiqamətində aparılan işlər bu baxımdan mühüm perspektivlər açır.

Ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, yaşıl enerji, rəqəmsal texnologiyalar və müasir infrastruktur sahələrində əməkdaşlığın inkişafı region dövlətlərinin uzunmüddətli rəqabət qabiliyyətini gücləndirə bilər. Bu, həm də iqtisadiyyatların şaxələndirilməsi və gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı inkişaf imkanlarının yaradılması deməkdir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində xüsusi mənəvi məna daşıyan istiqamətlərdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına göstərilən dəstəkdir. Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb inşa etməsi, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzini yaratması, Qırğızıstanın isə Ağdamda Manas adına məktəb tikməsi xalqlarımız arasında dostluğun konkret nümunələridir.

Bu layihələrin əhəmiyyəti yalnız infrastrukturun yaradılması ilə ölçülmür. Onlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasından sonra həyata keçirilən Böyük Qayıdış prosesinə mənəvi dəstəyin, təhsilə və gələcək nəslin inkişafına verilən önəmin ifadəsidir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın müasir inkişaf modelinin mühüm istiqamətidir. Bu ərazilərdə yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, sosial infrastrukturun qurulması, iqtisadi fəaliyyətin bərpası və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin olunması dövlətimizin qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Dost ölkələrin bu prosesə verdiyi töhfələr isə əməkdaşlığın humanitar və mənəvi ölçüsünü daha da gücləndirir.

Azərbaycanın qazandığı tarixi Zəfər və suverenliyin tam bərpası regionda yeni reallıqlar yaradıb. Bu reallıqların əsasını sülh, qarşılıqlı hörmət, dövlətlərin suverenliyinə ehtiram və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi təşkil etməlidir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət Azərbaycanın milli maraqlarını qorumaqla yanaşı, regionda sabitliyin və inkişafın möhkəmlənməsinə də Türkmənbaşı görüşündə imzalanmış Birgə Bəyanat və Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında qərar regional dialoqun təşkilati əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu sənədlər dövlət başçıları arasında razılaşdırılmış mövqelərin ifadəsi olmaqla yanaşı, əməkdaşlığın ardıcıl və sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi üçün siyasi zəmin yaradır.

Regional formatların səmərəliliyi yalnız keçirilən görüşlərin sayı ilə deyil, əldə olunan razılaşmaların praktik nəticələri ilə müəyyən olunur. Bu baxımdan gələcək mərhələdə əsas hədəf siyasi dialoqun konkret iqtisadi layihələrlə tamamlanması, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, nəqliyyat və enerji sahələrində əlaqələrin dərinləşdirilməsi, eləcə də humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsidir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri Türk dünyasında əməkdaşlığın möhkəmlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Ortaq tarixi-mədəni köklər, qarşılıqlı etimad və müasir inkişaf məqsədləri dövlətlərimizi daha sıx əməkdaşlığa təşviq edir. Bununla belə, bu münasibətlərin əsas üstünlüyü onların hər bir dövlətin milli maraqlarına, müstəqilliyinə və bərabərhüquqlu tərəfdaşlığına hörmət əsasında inkişaf etməsidir.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündəki çıxışı Azərbaycanın regional siyasətinin əsas xüsusiyyətlərini bir daha nümayiş etdirdi: milli maraqlara sadiqlik, strateji düşüncə, etibarlı tərəfdaşlıq, iqtisadi təşəbbüskarlıq və əldə olunan imkanların konkret nəticələrə çevrilməsi.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığının gələcək perspektivləri genişdir. Birgə investisiya layihələri, sənaye kooperasiyası, Orta Dəhlizin inkişafı, enerji bağlantıları, rəqəmsal infrastruktur və humanitar təşəbbüslər vahid regional inkişaf gündəliyinin bir-birini tamamlayan istiqamətləridir. Bu sahələrdə uzlaşdırılmış fəaliyyət həm dövlətlərimizin iqtisadi potensialını gücləndirə, həm də Avrasiya məkanında qarşılıqlı faydalı əlaqələrin genişlənməsinə şərait yarada bilər.

Yeni Azərbaycan Partiyasının siyasi-ideoloji baxışları çərçivəsində bu proseslərə yanaşdıqda, dövlətçilik maraqlarının qorunması, Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi strateji kursun dəstəklənməsi və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun möhkəmləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Partiyanın əsaslandığı dövlətə xidmət, milli həmrəylik və davamlı inkişaf prinsipləri ölkəmizin xarici siyasət uğurlarının ictimai-siyasi mahiyyətini də ifadə edir.

Əminliklə demək olar ki, Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq modeli təkcə bugünkü iqtisadi ehtiyaclara cavab vermir, həm də gələcək nəsillər üçün daha geniş inkişaf imkanları yaradır. Bu modelin uğuru siyasi iradənin iqtisadi təşəbbüslərlə, tarixi dostluğun müasir texnologiyalarla, milli maraqların isə qarşılıqlı fayda prinsipi ilə uzlaşdırılmasından asılıdır.

Türkmənbaşı görüşü bir daha göstərdi ki, Azərbaycan Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə regional əməkdaşlığın fəal iştirakçısı və təşəbbüskarı kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Müstəqil dövlətçilik siyasətinə, milli maraqlara və qarşılıqlı etimada əsaslanan bu xətt ölkəmizin beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsinə, iqtisadi imkanlarının genişlənməsinə və regionda dayanıqlı inkişafın təşviqinə xidmət edir.