Beynəlxalq münasibətlər sistemində nüfuz qazanmaq və mövqeləri möhkəmləndirmək üçün dövlətlərdən ardıcıl diplomatik fəaliyyət, etibarlı tərəfdaşlıq münasibətləri və qlobal çağırışlara uyğun təşəbbüslər tələb olunur. Bu gün dünya ölkələri arasında əməkdaşlıq yalnız ikitərəfli əlaqələrlə məhdudlaşmır. Beynəlxalq təşkilatlar, regional birliklər və çoxtərəfli görüşlər ortaq problemlərin müzakirəsi, siyasi mövqelərin uzlaşdırılması və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması baxımından getdikcə daha böyük rol oynayır. Azərbaycan bu istiqamətdə həyata keçirdiyi siyasətlə beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi və mühüm qərarların müzakirə olunduğu ölkələrdən biri kimi mövqeyini möhkəmləndirir.

Oktyabrın 15-də Bakıda təşkil olunan Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın diplomatik gündəmində mühüm yer tutan hadisələrdən biri oldu. Bu toplantı ölkəmizin beynəlxalq siyasi proseslərdə fəallığını nümayiş etdirməklə yanaşı, Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlıq və etimad məsələlərinin müzakirəsinə də imkan yaratdı. Zirvə səviyyəsində keçirilən görüşlər Azərbaycanın müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik tərəfdaşlarla əlaqələr qurmaq imkanlarını genişləndirən mühüm vasitədir.

Prezident İlham Əliyevin tədbirdə iştirakı və çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərinin beynəlxalq səviyyədə ifadəsi baxımından diqqətəlayiq idi. Dövlət başçısı Azərbaycanın qarşılaşdığı tarixi sınaqlardan, ərazi bütövlüyünün bərpası prosesindən və beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi prinsiplərin qorunmasının vacibliyindən bəhs etdi. Çıxışın əsas istiqamətlərindən biri beynəlxalq hüquqa münasibətdə seçici yanaşmanın aradan qaldırılması və dövlətlərin qanuni hüquqlarına bərabər şəkildə hörmət göstərilməsi zərurəti idi.

Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, beynəlxalq hüququn qorunması məsələsi yalnız siyasi bəyanatlarla həll edilə bilməz. Uzun illər ölkəmizin ərazilərinin işğal altında qalması, bir milyona yaxın azərbaycanlının məcburi köçkün vəziyyətinə düşməsi və beynəlxalq təşkilatların qərarlarının icrasız qalması bu problemin konkret nəticələrini ortaya qoymuşdu. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi dörd qətnamə Ermənistan qüvvələrinin işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb etsə də, həmin sənədlər uzun müddət icra edilmədi. Münaqişənin həlli üçün yaradılmış ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyəti də gözlənilən nəticəni vermədi.

Bu vəziyyət Azərbaycanın öz hüquqlarını qorumaq və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin tarixi kontekstini müəyyənləşdirir. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi regionda qüvvələr nisbətini və siyasi şəraiti dəyişdirdi. Müharibənin sonunda imzalanmış 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanat döyüşlərin dayandırılmasını təmin etdi. Lakin ölkənin bütün ərazisində suverenliyin bərpası prosesi 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra tamamlandı. Bununla Azərbaycan beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində suverenliyini tam təmin etdi.

Prezident İlham Əliyevin bu hadisələrə toxunması Azərbaycanın beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq istədiyi mühüm mesajları özündə əks etdirirdi. Bu mesajların mahiyyəti ondan ibarətdir ki, dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyi beynəlxalq münasibətlərin dəyişməz prinsipləri kimi qəbul olunmalı, münaqişələrin qiymətləndirilməsində siyasi maraqlardan irəli gələn fərqli meyarlara yol verilməməlidir. Ədalətli beynəlxalq sistemin formalaşması üçün hüquqi öhdəliklərə əməl olunması və qəbul edilmiş qərarların real nəticələr doğurması vacibdir.

AQEM platformasının əhəmiyyəti də bu prinsiplərin təşviqi üçün yaradılan dialoq imkanlarında özünü göstərir. Asiya ölkələri siyasi quruluşları, iqtisadi inkişaf səviyyələri və beynəlxalq prioritetləri baxımından fərqlənsələr də, təhlükəsizlik, iqtisadi tərəqqi və regional sabitlik kimi məsələlərdə ortaq maraqlara malikdirlər. Qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi dövlətlər arasında anlaşılmazlıqların azalmasına, mübahisələrin dinc vasitələrlə müzakirəsinə və uzunmüddətli əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşmasına kömək edə bilər.

Azərbaycanın belə bir platformada ev sahibi qismində çıxış etməsi ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyətlə yanaşı, strateji mövqeyinin də göstəricisidir. Respublikamızın Avropa və Asiya arasında yerləşməsi, beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarına çıxışı və enerji sahəsində formalaşdırdığı tərəfdaşlıq əlaqələri onu regional proseslərin mühüm iştirakçısına çevirir. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, yükdaşımaların genişləndirilməsi və logistika imkanlarının artırılması Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə rolunu gücləndirir.

Ölkəmizin enerji siyasəti də beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biridir. Enerji resurslarının etibarlı şəkildə dünya bazarlarına çatdırılması, tərəfdaş ölkələrlə uzunmüddətli əlaqələrin qurulması və enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə yönəlmiş layihələr Azərbaycanın iqtisadi və strateji əhəmiyyətini artırır. Eyni zamanda, müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyalar, yaşıl enerji, ətraf mühitin qorunması və innovasiyalar sahəsində əməkdaşlıq yeni imkanlar yaradır. Azərbaycanın beynəlxalq müzakirələrdə bu istiqamətlərə diqqət yetirməsi onun tərəfdaşlıq siyasətinin çoxşaxəli xarakterini əks etdirir.

Bakının beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ölkənin müasir şəhər infrastrukturu, təşkilati imkanları və qonaqpərvərlik ənənələrinin nümayiş etdirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Xarici nümayəndə heyətlərinin ölkəmizə səfərləri siyasi təmaslarla yanaşı, mədəniyyətlərarası əlaqələrin inkişafına və Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin tanıdılmasına şərait yaradır. Bu cür görüşlər turizm sektoruna, xidmət sahələrinə və beynəlxalq biznes əlaqələrinə də müsbət təsir göstərə bilər.

Lakin beynəlxalq tədbirlərin əsl nəticəsi onların yaratdığı imkanların nə dərəcədə davamlı əməkdaşlığa çevrilməsi ilə ölçülür. Görüşlər zamanı müzakirə edilən məsələlərin sonrakı mərhələlərdə inkişaf etdirilməsi, tərəfdaşlar arasında əlaqələrin konkret layihələrlə möhkəmləndirilməsi və qarşılıqlı faydanın təmin olunması əsas şərtlərdir. Azərbaycan üçün də çoxtərəfli diplomatiyada iştirakın əhəmiyyəti siyasi əlaqələrin genişləndirilməsi ilə yanaşı, iqtisadi, humanitar və institusional əməkdaşlığın inkişafında özünü göstərir.

AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində fəal iştirakını nümayiş etdirən əlamətdar tədbir kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışı ölkəmizin tarixi təcrübəsini, beynəlxalq hüquqa dair mövqeyini və regional təhlükəsizliklə bağlı prioritetlərini diqqət mərkəzinə gətirdi. Bu tədbir Azərbaycanın yalnız öz maraqlarını ifadə edən deyil, həm də dövlətlərarası dialoqun genişlənməsinə və ortaq problemlərin müzakirəsinə şərait yaradan beynəlxalq tərəfdaş kimi rolunu önə çıxardı.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun güclənməsi siyasi iradə, iqtisadi potensial, coğrafi üstünlüklər və ardıcıl diplomatik fəaliyyətin qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlıdır. Bakıda keçirilən Zirvə Görüşü bu imkanların beynəlxalq müstəvidə nümayişi üçün mühüm şərait yaratdı. Qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, beynəlxalq hüquqa hörmət və əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsi istiqamətində səylər Azərbaycanın gələcək beynəlxalq fəaliyyətində də mühüm əhəmiyyət daşıyacaq.

Elvin Əliyev

YAP Babək rayon təşkilatı sədrinin müavini