Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, onlar milli yaddaşımızda əbədi yaşayır. 20 Noyabr – Ağdam Şəhəri Günü də belə əlamətdar tarixlərdən biridir. Bu gün xalqımız üçün azadlığın, ədalətin, milli birliyin və tarixi torpaqlarımıza qayıdışın rəmzidir. Ağdam Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin mədəniyyətə və böyük mənəvi dəyərlərə malik şəhərlərindən biridir. Bu şəhər Qarabağın ictimai, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Ağdam özünün gözəl təbiəti, qonaqpərvər insanları və zəngin adət-ənənələri ilə tanınmışdır. Şəhərin hər bir küçəsi, hər bir məhəlləsi və hər bir tarixi abidəsi xalqımızın keçmişindən xəbər verir. Ağdam həm də Azərbaycan milli ruhunun, vətənpərvərliyin və doğma torpağa bağlılığın simvollarından biridir. Bu şəhərin adı çəkiləndə hər bir azərbaycanlının qəlbində qürur və sevgi hissləri oyanır. 20 Noyabrın Ağdam Şəhəri Günü kimi qeyd edilməsi isə həmin qüruru daha da artırır. Bu əlamətdar tarix Azərbaycan xalqının öz torpaqlarına sahib çıxmaq iradəsinin parlaq ifadəsidir.
Ağdam şəhərinin tarixi XVIII əsrə gedib çıxır. Şəhərin inkişafı Qarabağ xanlığının yaranması və bölgədə dövlətçilik ənənələrinin formalaşması ilə sıx bağlıdır. Ağdam zaman keçdikcə mühüm yaşayış məntəqəsinə və ticarət mərkəzinə çevrilmişdir. Burada sənətkarlıq, kənd təsərrüfatı, ticarət və digər təsərrüfat sahələri inkişaf etmişdir. Şəhərin coğrafi mövqeyi onun iqtisadi əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ağdamın ətrafında yerləşən kəndlər bölgənin sosial və iqtisadi həyatına mühüm töhfələr vermişdir. Şəhər sakinləri zəhmətkeşlikləri, qonaqpərvərlikləri və milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıqları ilə seçilmişlər. Ağdamda formalaşan mədəni mühit Azərbaycan xalqının ümumi mədəni irsinin zənginləşməsinə xidmət etmişdir. Şəhərdə müxtəlif tarixi və memarlıq abidələri yaradılmışdır. Bu abidələr Ağdamın qədim keçmişinin və zəngin mədəni həyatının mühüm göstəriciləridir.
Ağdamın ən tanınmış tarixi abidələrindən biri Cümə məscididir. XIX əsrdə inşa edilmiş bu məscid şəhərin dini və memarlıq irsində xüsusi yer tutur. Məscid 1868–1870-ci illərdə məşhur memar Kərbəlayi Səfixan Qarabaği tərəfindən tikilmişdir. Onun memarlıq üslubu Qarabağ memarlıq məktəbinin xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. İkiminarəli məscid Ağdamın mənəvi həyatının mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Şəhərin digər tarixi məkanları arasında Pənah xanın imarəti, türbələr və qədim sərdabələr də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu abidələr Qarabağ xanlığının tarixini və bölgənin memarlıq ənənələrini yaşadır. Ağdam həmçinin musiqi, ədəbiyyat və incəsənət sahələrində tanınmış şəxsiyyətlər yetişdirmişdir. Şəhərin mədəni həyatı Azərbaycan milli mədəniyyətinin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Ağdamın tarixi və mədəni irsi bu gün də xalqımızın böyük sərvəti hesab olunur.
Lakin ötən əsrin sonlarında Ağdam ağır faciələrlə üzləşmişdir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində Qarabağ bölgəsində genişmiqyaslı münaqişə yaranmışdır. Bu münaqişə Azərbaycan xalqının həyatında dərin izlər buraxmışdır. 1993-cü il iyulun 23-də Ağdam şəhəri Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində şəhər və rayonun bir sıra yaşayış məntəqələri dağıntılara məruz qalmışdır. Minlərlə insan doğma evini, yurdunu və illərlə qurduğu həyatını tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır. Ağdamlılar Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşaraq uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamışlar. Onların qəlbində doğma torpaqlara qayıtmaq arzusu heç vaxt sönməmişdir. İşğal dövründə Ağdamın tarixi abidələri və mədəniyyət nümunələri ciddi zərər görmüşdür. Bir zamanlar abad və gözəl olan şəhər xarabalığa çevrilmişdir. Buna baxmayaraq, Ağdam xalqımızın yaddaşından və ürəyindən heç vaxt silinməmişdir.
Azərbaycan xalqı bütün işğal illərində öz torpaqlarının azad olunacağına inanırdı. Dövlətimiz beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq münaqişənin sülh yolu ilə həlli üçün uzun müddət səylər göstərirdi. Lakin Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyi münaqişənin həllini mümkünsüz edirdi. Azərbaycan dövləti öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək hüququnu daim qoruyurdu. Ölkəmiz güclü ordu quruculuğu istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirirdi. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyəti daha da artırıldı. Xalqımızın milli birliyi və vətənpərvərlik ruhu bu mübarizənin əsas dayaqlarından birinə çevrildi. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın hərbi təxribatlarına cavab olaraq Vətən müharibəsi başlandı. Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızın azad olunması uğrunda əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Qəhrəman əsgər və zabitlərimiz döyüş meydanında misilsiz igidlik göstərdilər. Qırx dörd gün davam edən müharibə Azərbaycan xalqının tarixi Zəfəri ilə nəticələndi.
Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə Ağdamın azad olunması üçün də tarixi şərait yaratdı. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanata əsasən, Ağdam rayonunun işğal altında qalan ərazisi Azərbaycana qaytarılmalı idi. Nəhayət, 2020-ci il noyabrın 20-də Ağdam rayonu Azərbaycan Respublikasının nəzarətinə keçdi. Beləliklə, təxminən iyirmi yeddi il davam edən işğala son qoyuldu. Ağdamın azad olunması xalqımızın böyük sevincinə səbəb oldu. Bu hadisə Vətən müharibəsində əldə edilmiş tarixi Qələbənin mühüm siyasi nəticələrindən biri idi. Ağdamın azad edilməsi əlavə insan tələfatının qarşısının alınması baxımından da əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan Ordusu həmin gün Ağdamın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə daxil oldu. Şəhər üzərində Azərbaycanın üçrəngli bayrağının yenidən dalğalanması tarixi ədalətin bərpasının rəmzinə çevrildi. Ağdamlıların doğma torpaqlarına qayıtmaq ümidi gerçəyə çevrilməyə başladı. Bu hadisə bütün Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaqdır.
Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il iyulun 31-də imzaladığı Sərəncama əsasən, 20 Noyabr Ağdam Şəhəri Günü kimi təsis edilmişdir. Bu qərar Ağdamın azad olunmasının tarixi əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyir. Hər il bu gün ölkəmizdə böyük qürur və sevinc hissi ilə qeyd olunur. Ağdam Şəhəri Günü xalqımızın milli iradəsinin və dövlətimizin gücünün rəmzidir. Bu tarix həm də şəhidlərimizin əziz xatirəsinə ehtiram günüdür. Çünki torpaqlarımızın azadlığı uğrunda minlərlə igidimiz canından keçmişdir. Onların qəhrəmanlığı nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək yolunda tarixi uğurlar qazanmışdır. Biz şəhidlərimizin fədakarlığını heç vaxt unutmamalıyıq. Qazilərimizin göstərdiyi şücaət də daim ehtiramla xatırlanmalıdır. Ağdamın azadlığı Azərbaycan Ordusunun qüdrətini və xalqımızın birliyini bütün dünyaya nümayiş etdirmişdir. Bu gün Ağdamın adı qalib Azərbaycanın quruculuq və inkişaf salnaməsində xüsusi yer tutur.
Hazırda Ağdamda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Dövlətimiz şəhərin müasir standartlara uyğun yenidən qurulmasına xüsusi diqqət yetirir. Ağdamın 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Planı təsdiq edilmişdir. Bu plan şəhərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Şəhərdə müasir yaşayış binaları, sosial obyektlər və ictimai məkanlar inşa olunur. Yeni avtomobil yollarının çəkilməsi və nəqliyyat infrastrukturunun qurulması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Elektrik, su, qaz və rabitə sistemlərinin yenilənməsi istiqamətində ardıcıl işlər görülür. Ağdamda təhsil və səhiyyə müəssisələrinin yaradılması da prioritet məsələlərdəndir. Şəhərin tarixi abidələrinin qorunması və bərpası xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır. Bütün bu tədbirlər Ağdamın əvvəlki şöhrətinin qaytarılmasına xidmət edir. Müasir Ağdam həm tarixi irsini qoruyan, həm də gələcəyə inamla baxan şəhər kimi formalaşır.
Ağdamın dirçəlişi yalnız tikinti və infrastruktur layihələri ilə məhdudlaşmır. Burada iqtisadi həyatın canlandırılması da mühüm məqsədlərdən biridir. Sənaye və istehsal müəssisələrinin yaradılması yeni iş yerlərinin açılmasına imkan verir. Kənd təsərrüfatının inkişafı bölgənin iqtisadi potensialından səmərəli istifadə edilməsinə şərait yaradır. Ağdam Sənaye Parkı bu istiqamətdə mühüm layihələrdən biridir. Parkda müxtəlif istehsal sahələrinin inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələr bölgənin iqtisadi fəallığını artırmaqla yanaşı, əhalinin məşğulluğuna da müsbət təsir göstərir. Ağdamın nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi onun regional iqtisadi mərkəzə çevrilməsinə kömək edəcəkdir. Şəhərin dəmir yolu və avtovağzal infrastrukturu bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni sosial və iqtisadi imkanlar keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurda qayıdışını sürətləndirir. Ağdamın yenidən qurulması gələcək nəsillər üçün daha firavan həyatın əsasını qoyur.
Ağdam Şəhəri Günü bizə tariximizi unutmamağı və gələcəyimizə məsuliyyətlə yanaşmağı xatırladır. Bu gün hər bir Azərbaycan vətəndaşı üçün vətənpərvərlik və milli həmrəylik dərsidir. Gənc nəsil Ağdamın keçmişini, işğal dövründə yaşadığı faciələri və azadlıq tarixini dərindən öyrənməlidir. Onlar şəhidlərimizin qəhrəmanlığını özlərinə örnək götürməlidirlər. Müstəqil dövlətimizin qorunması hər birimizin müqəddəs borcudur. Azərbaycan xalqı bundan sonra da milli birliyini və həmrəyliyini qoruyub saxlamalıdır. Ağdamın yenidən qurulması ümumxalq məqsədinə çevrilmişdir. Bu məqsədin həyata keçirilməsində hər bir vətəndaşın öz töhfəsi vardır. Qoy Ağdamın küçələrində daim uşaqların gülüşü eşidilsin. Qoy şəhərin qədim tarixi ilə müasir inkişafı bir-birini tamamlasın. Qoy Ağdam Azərbaycanın tərəqqisinin və quruculuq əzminin parlaq nümunəsinə çevrilsin.
Zaur Mehdiyev,
YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini.