Fiziklər ilk dəfə işlək nüvə saatı yaradıblar
18.06.2026 [16:29]
Avropa və Çindən olan fiziklər bir-birlərindən asılı olmayaraq dünyada ilk işlək nüvə saatlarını yaradıblar. Bu qurğular zamanı elektronların deyil, atom nüvəsinin rəqslərinə əsasən ölçür. Yeni işləmə prinsipi müasir atom saatlarından daha dəqiq saatların hazırlanmasına yol aça, həmçinin qaranlıq maddənin axtarışı və fizikanın fundamental qanunlarının yoxlanılması üçün yeni imkanlar yarada bilər.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tədqiqatın ilkin nəticələri “arXiv” portalında dərc olunub.
Hazırda vaxtın ölçülməsi üçün ən dəqiq qurğular atom saatları hesab olunur. Onlar atom daxilində elektronların müxtəlif enerji səviyyələri arasında keçidlərinə əsasən işləyir. Bu cihazlar o qədər dəqiqdir ki, milyardlarla il ərzində cəmi bir saniyədən az xəta verə bilirlər.
Lakin alimlər çoxdan hesab edirdilər ki, daha sabit zaman etalonu atom nüvələri ola bilər. Atomun xarici qatlarında yerləşən və ətraf mühitin təsirinə məruz qalan elektronlardan fərqli olaraq, nüvə xarici təsirlərdən daha etibarlı qorunur. Bu da onu yüksək dəqiqlikli saatlar üçün potensial olaraq ideal “rəqqas”a çevirir.
Problem ondadır ki, nüvədaxili keçidlərin əksəriyyəti çox yüksək enerji tələb edir və müasir lazerlərin imkanları xaricindədir. Yeganə istisna torium-229 izotopu olub. Hələ 2003-cü ildə fiziklər onun unikal xüsusiyyətlərinin ilk nüvə saatlarının yaradılmasına imkan verə biləcəyini irəli sürmüşdülər.
2024-cü ildə alimlər torium-229 nüvəsində tələb olunan keçidi həyata keçirməyə və onun “tıqqıltısını” qeydə almağa nail olublar. İndi isə iki müstəqil tədqiqat qrupu növbəti addımı ataraq bu effekti tam bir vaxt ölçmə cihazına çevirib.
Hər iki komanda tədqiqat zamanı tərkibinə torium-229 nüvələri daxil edilmiş kalsium-flüorid kristallarından istifadə edib. Onların idarə olunması üçün vakuum ultrabənövşəyi lazer şüalanması tətbiq olunub.
Hazırda yeni qurğular dəqiqlik baxımından hələ ki, ən yaxşı atom saatlarını geridə qoymur. Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, atom saatları təxminən 70 ildir inkişaf etdirilir, nüvə saatlarının tarixi isə yenicə başlayır. Tədqiqatçıların fikrincə, bu texnologiya artıq işlək olduğunu sübut edib və yaxın illərdə sürətlə inkişaf edə bilər.
Xəbər lenti
Hamısına bax
Maraqlı
09 Sentyabr 18:16
Dünya
09 Sentyabr 17:23
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:53
Dünya
09 Sentyabr 16:38
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:11
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:08
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:03
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 16:01
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 15:47
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 15:43
İdman
09 Sentyabr 15:19
Dünya
09 Sentyabr 14:26
Dünya
09 Sentyabr 13:31
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 13:19
Xəbər lenti
09 Sentyabr 13:10
Dünya
09 Sentyabr 13:09
Dünya
09 Sentyabr 12:50
Elanlar
09 Sentyabr 12:49
Sosial
09 Sentyabr 12:42
Dünya
09 Sentyabr 12:23
Siyasət
09 Sentyabr 12:13
Gündəm
09 Sentyabr 12:12
Mədəniyyət
09 Sentyabr 11:49
Elm
09 Sentyabr 11:45
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 11:43
Hadisə
09 Sentyabr 11:42
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 11:41
Dünya
09 Sentyabr 11:34
Elm
09 Sentyabr 11:32
Dünya
09 Sentyabr 11:19
Gündəm
09 Sentyabr 10:42
Gündəm
09 Sentyabr 10:37
Mədəniyyət
09 Sentyabr 10:36
YAP xəbərləri
09 Sentyabr 10:34
İqtisadiyyat
09 Sentyabr 10:24
Gündəm
09 Sentyabr 09:52
Analitik
09 Sentyabr 09:17
Sosial
09 Sentyabr 08:53
Elm
09 Sentyabr 08:31
İdman
09 Sentyabr 07:59
Dünya
09 Sentyabr 07:58
Dünya
09 Sentyabr 07:56
Hadisə
09 Sentyabr 07:41
Dünya
08 Sentyabr 23:32
Dünya
08 Sentyabr 23:10
Dünya
08 Sentyabr 22:56
Dünya
08 Sentyabr 22:23
İqtisadiyyat
08 Sentyabr 21:45
Dünya
08 Sentyabr 21:34
İdman
08 Sentyabr 21:19
İqtisadiyyat
08 Sentyabr 20:42
Dünya
08 Sentyabr 20:31
Dünya
08 Sentyabr 20:17
Sosial
08 Sentyabr 19:50
İqtisadiyyat
08 Sentyabr 19:24
Sosial
08 Sentyabr 19:10
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 18:18
Dünya
08 Sentyabr 18:16
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 18:09
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 17:41
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 17:40
Dünya
08 Sentyabr 17:28
Sosial
08 Sentyabr 17:15
Siyasət
08 Sentyabr 17:11
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 17:01
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 16:59
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 16:48
Din
08 Sentyabr 16:47
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 16:36
YAP xəbərləri
08 Sentyabr 16:33
