Azərbaycandan növbəti təklif - Tbilisi formatı
10.10.2023 [11:19]
Cənubi Qafqazın hər üç ölkəsi regional məsələləri özləri həll etməlidir
24 saatlıq antiterror tədbirlərinin ardından Azərbaycan ilə Ermənistan arasında 2 ilə yaxındır davam edən sülh prosesi yeni şəkil aldı. Belə ki, artıq bir çox məsələlərə aydınlıq gəlib - Ermənistanın detallı şəkildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması, Qarabağdakı xunta rejiminin çökdürülməsi, regionda yeni siyasi reallıqların formalaşması sülh prosesinə də yeni istiqamətlər qazandırıb. Azərbaycan indiki məqamda Ermənistanı Fransanın timsalında bəzi destruktiv xarici güclərin təsirindən xilas edərək “üz-üzə” oturmağa dəvət edir. Təkzibolunmaz faktdır ki, istər Avropa İttifaqının moderatorluğu ilə keçirilən Brüssel görüşləri, istərsə də Rusiyanın vasitəçiliyi ilə baş tutan təmaslar müəyyən bir dövr üçün iki ölkə arasındakı mövcud problemlərin həllinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdi, amma nəticə əldə edilməmişdi. Təbii ki, qalib tərəf olaraq Azərbaycanın haqlı və beynəlxalq konvensiyalara söykənən mövqeyi regionun gələcək inkişafı üçün yeni bir yolun müəyyənləşdirilməsində əsas yol xəritəsi sayılır. Bunun nəticəsidir ki, artıq beynəlxalq aləm də Azərbaycanın haqlı mövqeyini tam şəkildə dəstəkləyir. Onsuz da Qərb uzun müddətdir ki, “birbaşa dialoq” müstəvisində təkliflər irəli sürür - bu mənada, təmaslar yeni format və yeni şəkil də ala bilər. Hətta danışıqların məkanı da həm Azərbaycan, həm də Ermənistan üçün “doğmalaşa bilər”.
Ən düzgün seçim...
Azərbaycan Prezidenti Gürcüstana işgüzar səfəri zamanı mətbuata bəyanatında bildirib ki, bu gün bir neçə ölkə və eyni zamanda, bəzi beynəlxalq təşkilatlar Ermənistan və Azərbaycan arasında gedən normallaşma prosesində öz dəstəyini göstərməyə çalışırlar: “Biz bunu alqışlayırıq. Əgər bu, birtərəfli və qərəzli deyilsə, əlbəttə, biz istənilən vasitəçiliyi və yardımı qəbul edirik. Ancaq mənim fikrimcə, ən düzgün seçim həm tarixi əlaqələri, həm coğrafi amili nəzərə alaraq, əlbəttə ki, bu sahədə Gürcüstan ola bilərdi. Mən cənab Baş nazirə minnətdaram ki, o da bu sahədə mümkün olan vasitəçilik imkanlarını ortaya qoyur. Hesab edirəm ki, biz buna hazır olan ölkə kimi Ermənistandan da eyni yanaşmanı gözləməliyik və Ermənistan tərəfindən də razılıq olarsa, dərhal bizim aidiyyəti qurumların rəhbərləri Gürcüstanda həm ikitərəfli, həm üçtərəfli görüşə gələ bilərlər”.
Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyev tərəfindən Cənubi Qafqazda Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistandan ibarət üçtərəfli platformanın yaradılması təşəbbüsü əvvəllər də səsləndirilmişdi. Dövlətimizin başçısı bununla bağlı fikirlərini ötən il Praqada, eləcə də ötən ilin sonlarında Gürcüstana səfəri çərçivəsində ifadə etmişdi. Bu ilin yanvarın 19-da Davos Dünya İqtisadi Forumu çərçivəsində keçirilən “Avrasiya Orta Dəhlizi: Yoldan magistrala” mövzusunda panel iclasında bu məsələ növbəti dəfə müzakirə obyekti olmuşdu və dost Gürcüstanın vasitəçilik səylərini yüksək dəyərləndirdiyini bildirən Prezident İlham Əliyev vurğulamışdı ki, Ermənistan bizim çox sadə və beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə əsaslanacaq sülh sazişi imzalamaqla bağlı təklifimizə cavab verməyib. Ölkə başçısı bildirmişdi ki, Ermənistanın burada olmamasının səbəbi odur ki, bizim üçtərəfli əməkdaşlıq formatına başlamaqla bağlı Gürcüstanla birgə etdiyimiz təklif Ermənistan tərəfindən rədd edilib.
“Tbilisi formatı”nın üstünlükləri...
Beləliklə, yeni mərhələdə Ermənistan növbəti dəfə sülhə dəvət edilir - bu dəfə danışıqlar formatı, məkanı regional mahiyyət kəsb edə bilər. Təbii ki, bu amil olduqca mühümdür:
- Ermənistan belə bir formatda hansısa dövlətlərin “kölgəsi”, “arxa bağçası” olmayacaq və müstəqil şəkildə öz gələcəyini təyin etmək hüquq qazanacaq;
- Regionun ümumi inkişaf tempi müəyyənləşəcək və bu prosesdə Ermənistanın əldə edəcəyi dividendlər daha açıq şəkildə görünəcək;
- Artıq ayrı-ayrı dövlətlər olaraq deyil, region olaraq qlobal tərəfdaşlığın inkişafına töhfələrin verilməsi prosesi müzakirə predmetinə çevriləcək;
- Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması prosesi Qafqaz dövlətlərinin açıq müzakirəsində təmin olunacaq.
Bu kimi amillər saysızdır və prosesin Tbilisiyə “transfer” olunması beynəlxalq aləm üçün də sərfəlidir. Ən azından tərəfsizlik, problemin həlli istiqamətində real addımlar, regionun gələcək müqəddəratının müəyyənləşməsi kimi predmetlər müzakirələrin ön şərtlərinə çeavriləcək.
Gürcüstanın mövqeyi açıqdır...
Cənubi Qafqazda sülhün əldə olunması Gürcüstan üçün də vacib faktordur. Bunu rəsmi Tbilisi dəfələrlə bildirib. Bu dəfə də analoji razılıq ifadə olundu. Gürcustanın baş naziri İrakli Qaribaşvili mətbuata açıqlamasında açıq şəkildə bildirdi ki, Gürcüstan hər zaman qərəzsiz mövqeyə malik olub: “Biz bu gün də hazırıq ki, bu məsələyə töhfə verək. Biz istəyirik ki, bu məsələdə vasitəçilik edək və istənilən dostluq formatını təqdim etməyə hazırıq. Bizim gələcəyimiz dinc, sabit olmalıdır və Cənubi Qafqazın hər üç ölkəsi regional məsələləri özləri həll etməlidir”.
Gürcustanda görüş təklifi indiki mərhələdə olduqca cəlbedicidir. Azərbaycan Cənubi Qafqazda üçtərəfli formatın yaradılması təşəbbüsünü irəli sürməklə gələcəkdə inkişaf etdiriləcək münasibətlər sisteminə strateji baxışını ifadə edir. Son iki il bəlli etdi ki, vasitəçilərin sayı artdıqca, ortaq məxrəcə gəlinməsi də çətinləşir - hətta Fransa kimi bəzi dövlətlər prosesə müdaxilə “haqqı” belə “arzulayırlar”. Bu da təbii qarşılanmalıdır - özünü vasitəçi sayan hər kimdirsə, sülhün məhz onun maraqlarına uyğun tərzdə yaranmasına nail olmağa çalışır - bu da müzakirələrin sonsuzluğadək uzanması ilə nəticələnir.
Bəli, yeni mərhələdə danışıqların ünvanı kimi məhz Gürcüstanın seçilməsi ortaya mühüm müsbət üstünlüklər qoyur. Və hər iki tərəf üçün Gürcüstan ünvan kimi məqbul sayıla bilər:
- bu ölkə müharibə zamanı öz neytrallığını qoruyub saxladı;
- bir sıra regional və qlobal layihələrdəki işbirliyi - Gürcüstan Ermənistan üçün həm də Azərbaycanla əməkdaşlıqda bir “nümunə” ola bilər.
Bu baxımdan, Ermənistanın özündə güc toplayaraq sülhə töhfə vermək üçün bu kimi çağırışları müsbət qarşılayacağına inanırıq...
P.İSMAYILOV
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
02 Sentyabr 23:34
Dünya
02 Sentyabr 23:17
Sosial
02 Sentyabr 22:51
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 22:23
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 21:45
Dünya
02 Sentyabr 21:19
Dünya
02 Sentyabr 20:42
Sosial
02 Sentyabr 20:16
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 19:58
Sosial
02 Sentyabr 19:20
Sosial
02 Sentyabr 18:35
Hadisə
02 Sentyabr 17:34
Sosial
02 Sentyabr 17:29
Sosial
02 Sentyabr 17:29
Elanlar
02 Sentyabr 16:31
Elm
02 Sentyabr 15:59
Dünya
02 Sentyabr 15:22
Sosial
02 Sentyabr 15:12
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 14:41
Sosial
02 Sentyabr 14:41
Sosial
02 Sentyabr 14:40
Siyasət
02 Sentyabr 14:40
Sosial
02 Sentyabr 14:39
Sosial
02 Sentyabr 14:39
Xəbər lenti
02 Sentyabr 14:38
Hərbi
02 Sentyabr 14:38
Dünya
02 Sentyabr 14:35
Gündəm
02 Sentyabr 14:27
Sosial
02 Sentyabr 14:24
Gündəm
02 Sentyabr 13:56
Dünya
02 Sentyabr 13:18
Sosial
02 Sentyabr 12:42
Dünya
02 Sentyabr 12:27
Dünya
02 Sentyabr 12:10
Dünya
02 Sentyabr 11:46
Gündəm
02 Sentyabr 11:37
Gündəm
02 Sentyabr 11:36
Hadisə
02 Sentyabr 11:18
Sosial
02 Sentyabr 11:03
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 11:03
Sosial
02 Sentyabr 11:02
Gündəm
02 Sentyabr 10:59
Gündəm
02 Sentyabr 10:48
Hadisə
02 Sentyabr 10:39
Siyasət
02 Sentyabr 10:25
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 09:40
İqtisadiyyat
02 Sentyabr 09:17
Analitik
02 Sentyabr 08:54
Sosial
02 Sentyabr 08:31
Hadisə
02 Sentyabr 07:55
Dünya
01 Sentyabr 23:34
Dünya
01 Sentyabr 23:20
Hadisə
01 Sentyabr 22:48
İqtisadiyyat
01 Sentyabr 22:25
Siyasət
01 Sentyabr 22:24
Dünya
01 Sentyabr 21:40
İqtisadiyyat
01 Sentyabr 21:19
Siyasət
01 Sentyabr 21:10
Dünya
01 Sentyabr 20:43
İdman
01 Sentyabr 20:15
Dünya
01 Sentyabr 19:58
Dünya
01 Sentyabr 19:21
Gündəm
01 Sentyabr 19:20
Gündəm
01 Sentyabr 18:49
Sosial
01 Sentyabr 18:34
İdman
01 Sentyabr 17:22
Sosial
01 Sentyabr 17:19
İqtisadiyyat
01 Sentyabr 16:27
Dünya
01 Sentyabr 16:18
Siyasət
01 Sentyabr 15:35
