2026-cı il oktyabrın 15-də Bakı şəhərində Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) 7-ci Zirvə Görüşü keçirildi. Bu mötəbər beynəlxalq tədbir Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Zirvə Görüşündə müxtəlif dövlətlərin və hökumətlərin rəhbərləri, nümayəndə heyətlərinin başçıları və yüksək səviyyəli rəsmilər iştirak edirdilər. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tədbirdə çıxış edərək ölkəmizin təşkilat çərçivəsində həyata keçirdiyi fəaliyyət, beynəlxalq münasibətlərə yanaşması və gələcək əməkdaşlıq istiqamətləri barədə fikirlərini bölüşdü. Dövlət başçısının çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərini və beynəlxalq dialoqun inkişafına verdiyi əhəmiyyəti əks etdirirdi. Bakı şəhərinin belə bir tədbirə ev sahibliyi etməsi ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlıq platformalarında fəal iştirakının göstəricisi idi. Zirvə Görüşü iştirakçılara regional və qlobal məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparmaq imkanı yaratdı. Tədbirin gündəliyində təşkilatın inkişafı, üzvlüyün genişləndirilməsi və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsi kimi məsələlər yer alırdı. Prezident İlham Əliyev çıxışının əvvəlində qonaqları salamladı və tədbirdə iştirak etdiklərinə görə onlara minnətdarlığını bildirdi. Beləliklə, Bakı Zirvə Görüşü Azərbaycanın diplomatik gündəliyində əhəmiyyətli hadisələrdən biri kimi diqqət çəkdi.

Prezident İlham Əliyev çıxışında 2024-cü ildə Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyinə yekdilliklə dəstək verilməsini xüsusi qeyd etdi. Dövlət başçısı bu dəstəyi ölkəmizə göstərilən hörmət və etimadın ifadəsi kimi qiymətləndirdi. Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda üzərinə götürdüyü məsuliyyətlərə ciddi yanaşması onun çoxtərəfli əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyəti nümayiş etdirir. AQEM-ə sədrliyi dövründə Azərbaycan təşkilatın fəaliyyətinin gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirdi. Bu fəaliyyət müxtəlif dövlətlərin ortaq maraqlar ətrafında bir araya gəlməsinə şərait yaradırdı. Təşkilatın əsas məqsədlərindən biri Asiyada sülhü, təhlükəsizliyi və qarşılıqlı anlaşmanı təşviq etməkdir. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün üzv dövlətlər arasında davamlı dialoqun aparılması vacibdir. Azərbaycanın sədrliyi çərçivəsində əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərinin təşviq edilməsi həmin məqsədlərə uyğun yanaşmanı əks etdirirdi. Prezidentin çıxışı ölkəmizin beynəlxalq təşkilatlarda fəal mövqeyini bir daha diqqətə çatdırdı. Azərbaycanın sədrliyinə verilən dəstək həm də təşkilat daxilində qarşılıqlı etimadın mövcudluğunun mühüm göstəricisi idi.

Azərbaycanın beynəlxalq siyasətində müstəqillik, suverenlik və dövlətlərin ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipləri mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyev çıxışında ölkəmizin bərabərhüquqluluğa və daxili işlərə qarışmama prinsipinə əsaslanan müstəqil xarici siyasət həyata keçirdiyini vurğuladı. Bu prinsiplər dövlətlər arasında münasibətlərin beynəlxalq hüquqa uyğun qurulmasının vacibliyini göstərir. Hər bir dövlətin suverenliyinə hörmət edilməsi beynəlxalq sabitliyin əsas şərtlərindən biridir. Dövlətlər arasında münasibətlərdə ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi də ədalətli beynəlxalq sistemin formalaşması üçün əhəmiyyətlidir. Prezident çıxışında beynəlxalq münaqişələrə münasibətdə ikili standartların və seçici yanaşmaların tətbiqinə qarşı Azərbaycanın mövqeyini ifadə etdi. Belə yanaşmaların mövcudluğu beynəlxalq hüququn nüfuzuna və dövlətlər arasında etimada mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də beynəlxalq problemlərin həllində eyni hüquqi prinsiplərin ardıcıl şəkildə tətbiq edilməsi vacibdir. Azərbaycanın bu məsələlərə diqqət yetirməsi ölkənin beynəlxalq münasibətlərə dair mövqeyinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Bakı Zirvə Görüşündə səsləndirilən fikirlər beynəlxalq əməkdaşlıqda hüququn aliliyinin və qarşılıqlı hörmətin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın keçmişdə üzləşdiyi münaqişə və işğal məsələlərinə də toxunuldu. Dövlət başçısı Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra uzun illər ciddi təhlükəsizlik problemləri ilə qarşılaşdığını bildirdi. Onun qeyd etdiyi kimi, ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin təqribən iyirmi faizi uzun müddət Ermənistanın işğalı altında olmuşdu. Həmin dövrdə çoxsaylı azərbaycanlı öz doğma yurdlarından məcburi köçkün düşmüşdü. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda şəhər və kəndlərin dağıdılması Azərbaycan xalqına böyük maddi və mənəvi zərər vurmuşdu. Bu hadisələr ölkənin müasir tarixində dərin iz buraxmışdır. Prezidentin çıxışında həmin təcrübənin xatırladılması beynəlxalq ictimaiyyətin münaqişələrin nəticələrinə diqqətini yönəldirdi. Uzunmüddətli münaqişələr insanların həyatına, sosial münasibətlərə və iqtisadi inkişafa ağır təsir göstərir. Buna görə də belə problemlərin beynəlxalq hüquq çərçivəsində həlli və davamlı sülhün təmin olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın keçdiyi tarixi yol regional təhlükəsizlik və münaqişələrin həlli məsələlərinin ölkəmiz üçün nə qədər vacib olduğunu göstərir.

Dövlət başçısı çıxışında Azərbaycanın müharibədə qələbə qazandığını və işğal altında olmuş əraziləri azad etdiyini bildirdi. Bu hadisələr ölkənin müasir tarixində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyev xalqımızın yaşadığı ağır əzablara baxmayaraq, qisasçılıq siyasəti yürütmədiyini vurğuladı. O, Azərbaycanın döyüş meydanında qələbə qazandıqdan sonra Ermənistana sülh təklif etdiyini qeyd etdi. Bu fikir dövlətlər arasında münasibətlərin gələcəkdə dinc əsaslarla qurulmasının əhəmiyyətini ön plana çıxarırdı. Müharibədən sonra sülhün təmin edilməsi siyasi iradə, qarşılıqlı məsuliyyət və ardıcıl diplomatik səylər tələb edir. Sülhün möhkəmlənməsi üçün əldə olunan razılaşmaların qorunması və onların praktik şəkildə həyata keçirilməsi vacibdir. Prezident çıxışında mövcud sülhün hələ də kövrək olduğunu və onun qorunmasına ehtiyac duyulduğunu bildirdi. Bu yanaşma sülhün yalnız əldə olunmasının deyil, həm də uzunmüddətli şəkildə davam etdirilməsinin vacibliyini göstərir. Azərbaycanın sülh təşəbbüsləri regionda sabitliyin və əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi məqsədinə xidmət edir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onun beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolunu müəyyən edən mühüm amillərdən biridir. Ölkəmiz Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşərək müxtəlif regionlar arasında əlaqələrin qurulmasına əlverişli imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın Avrasiya məkanında birləşdirici mərkəz kimi getdikcə daha böyük rol oynadığını vurğuladı. Bu mövqe ölkənin nəqliyyat, ticarət, enerji və humanitar əlaqələrinin inkişafı üçün geniş imkanlar açır. Azərbaycan müxtəlif dövlətlərlə ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda əməkdaşlıq edir. Həmin əlaqələr siyasi dialoqun möhkəmlənməsinə və iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə kömək edir. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı malların və xidmətlərin beynəlxalq bazarlara çatdırılmasını asanlaşdırır. Etibarlı nəqliyyat bağlantıları regional iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsinə də şərait yaradır. Enerji sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşları ilə münasibətlərində mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu amillər ölkəmizin Avrasiya məkanında iqtisadi və geosiyasi əhəmiyyətini artırır.

AQEM-in əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın və praktiki əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Azərbaycanın sədrliyi dövründə təşkilatın fəaliyyətinin müxtəlif sahələr üzrə genişləndirilməsinə diqqət yetirilmişdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında nəqliyyat və bağlantılar məsələlərinin mühüm prioritetlər sırasında olduğunu bildirdi. Müasir dövrdə nəqliyyat sistemlərinin inkişafı beynəlxalq ticarətin genişlənməsinə və iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Dövlətlər arasında səmərəli nəqliyyat bağlantıları insanların, malların və xidmətlərin hərəkətini asanlaşdırır. Bu əlaqələrin gücləndirilməsi həm regional, həm də qlobal iqtisadiyyat üçün əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın tranzit imkanlarından səmərəli istifadə etməsi ölkənin beynəlxalq nəqliyyat şəbəkələrindəki rolunu artırır. Nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq tərəfdaş dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı münasibətlərin formalaşmasına kömək edə bilər. Bu sahədə həyata keçirilən layihələrin davamlılığı üçün müasir infrastrukturun yaradılması və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi vacibdir. Bakı Zirvə Görüşündə nəqliyyat məsələlərinin diqqət mərkəzində olması bu sahənin regional əməkdaşlıq üçün əhəmiyyətini göstərirdi.

Rəqəmsallaşma Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi dövründə təşviq etdiyi digər mühüm əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri olmuşdur. Müasir texnologiyalar dövlətlərin iqtisadi və sosial həyatında getdikcə daha böyük rol oynayır. Rəqəmsal həllər məlumat mübadiləsini sürətləndirir və müxtəlif xidmətlərin əlçatanlığını artırır. Dövlətlər arasında bu sahədə təcrübə mübadiləsi innovasiyaların tətbiqinə kömək edə bilər. Rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı yeni iş imkanlarının yaranmasına və məhsuldarlığın yüksəlməsinə şərait yaradır. Bununla yanaşı, texnologiyalardan təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadə də mühüm məsələdir. Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı müxtəlif ölkələr və cəmiyyətlər arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında rəqəmsallaşmanın qeyd edilməsi Azərbaycanın müasir inkişaf meyillərinə diqqət yetirdiyini göstərir. AQEM çərçivəsində bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üzv dövlətlərə qarşılıqlı təcrübədən faydalanmaq imkanı yarada bilər. Belə təşəbbüslər gələcəkdə iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsinə və xidmətlərin keyfiyyətinin artırılmasına töhfə verə bilər.

Ətraf mühitin mühafizəsi və davamlı inkişaf beynəlxalq əməkdaşlığın getdikcə daha mühüm istiqamətlərinə çevrilir. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının qorunması və ekoloji tarazlığın saxlanılması bir çox dövlətlər üçün ortaq çağırışlardır. Bu problemlərin həlli müxtəlif ölkələrin birgə səylərini və təcrübə mübadiləsini tələb edir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın sədrliyi dövründə ətraf mühitin qorunması sahəsində əməkdaşlığın təşviq olunduğunu bildirdi. Ekoloji siyasətin səmərəli həyata keçirilməsi iqtisadi inkişafla təbiətin mühafizəsi arasında tarazlığın yaradılmasına kömək edir. Yaşıl enerji mənbələrinin inkişafı enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Təbii ehtiyatlardan məsuliyyətlə istifadə gələcək nəsillərin maraqlarının qorunmasına xidmət edir. Dövlətlər arasında ekoloji təcrübə mübadiləsi daha səmərəli həll yollarının müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradır. AQEM daxilində bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi region ölkələrinin davamlı inkişaf məqsədlərinə töhfə verə bilər. Belə yanaşma iqtisadi tərəqqi ilə ekoloji məsuliyyətin paralel şəkildə təmin edilməsinin vacibliyini göstərir.

Turizm, təhsil və elm də AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirildiyi sahələr sırasındadır. Turizm müxtəlif xalqların mədəniyyətlərini tanımağa və insanlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirməyə kömək edir. Bu sahənin inkişafı yeni iqtisadi imkanların yaranmasına və xidmət sektorunun genişlənməsinə şərait yaradır. Azərbaycan zəngin tarixi, mədəni irsi və təbii gözəllikləri ilə beynəlxalq turizm əməkdaşlığı üçün əlverişli imkanlara malikdir. Təhsil sahəsində əməkdaşlıq bilik və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsinə xidmət edir. Elmi əlaqələr isə yeni tədqiqatların aparılması və müasir çağırışlara cavab verən həllərin hazırlanması baxımından əhəmiyyətlidir. Universitetlər və elmi müəssisələr arasında tərəfdaşlıq müxtəlif ölkələrin mütəxəssislərini bir araya gətirə bilər. Gənclərin təhsil imkanlarının genişləndirilməsi gələcək inkişaf üçün zəruri olan insan kapitalının formalaşmasına kömək edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında bu sahələrin qeyd olunması əməkdaşlığın yalnız siyasi və iqtisadi məsələlərlə məhdudlaşmadığını göstərir. Humanitar və elmi əlaqələrin güclənməsi dövlətlər arasında uzunmüddətli etimadın möhkəmlənməsinə də töhfə verir.

Bakı Zirvə Görüşünün mühüm hadisələrindən biri Laos Xalq Demokratik Respublikasının AQEM-ə üzv dövlət kimi qəbul olunması oldu. Prezident İlham Əliyev bu qərarın təşkilatın inkişafı və daha əhatəli dialoq platformasına çevrilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğuladı. Yeni üzvün qəbul edilməsi AQEM-in coğrafi və siyasi təmsilçiliyinin genişlənməsinə töhfə verir. Üzvlük dairəsinin genişlənməsi müxtəlif dövlətlərin ortaq məsələlər üzrə fikir mübadiləsi aparması üçün əlavə imkanlar yaradır. Zirvə Görüşündə Azərbaycanın sədrliyinin 2028-ci ilədək davam etdirilməsi məsələsinə də dəstək ifadə olundu. Bu dəstək ölkəmizin təşkilatın fəaliyyətinə verdiyi töhfələrin davam etdirilməsi üçün mühüm zəmin yaradır. Sədrliyin davamlılığı başladılmış təşəbbüslərin inkişaf etdirilməsinə və uzunmüddətli əməkdaşlıq planlarının həyata keçirilməsinə kömək edə bilər. Təşkilatın gələcək uğuru üzv dövlətlərin fəal iştirakından və qəbul edilən qərarların həyata keçirilməsindən asılı olacaq. Bu baxımdan Bakı Zirvə Görüşü AQEM-in gələcək fəaliyyətinin istiqamətlərini müəyyənləşdirmək üçün əhəmiyyətli platforma rolunu oynadı. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi tədbir ölkəmizin çoxtərəfli diplomatiyanın inkişafına verdiyi önəmi bir daha nümayiş etdirdi.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərini və əməkdaşlıq prioritetlərini əhatə edən mühüm siyasi məzmun daşıyırdı. Çıxışda dövlətlərin suverenliyinə hörmət, bərabərhüquqluluq və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə riayət edilməsinin vacibliyi vurğulandı. Azərbaycanın keçmiş münaqişə təcrübəsi və sülhün möhkəmləndirilməsi məsələsi də diqqət mərkəzində oldu. Dövlət başçısının fikirləri davamlı sülhün qorunması üçün siyasi iradənin və məsuliyyətli yanaşmanın əhəmiyyətini göstərirdi. Nəqliyyat, rəqəmsallaşma, ekologiya, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlıq təşkilatın gələcək inkişafı üçün mühüm imkanlar yaradır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və beynəlxalq tərəfdaşlıqları bu proseslərdə ölkəmizin rolunu artırır. Laosun AQEM-ə üzv qəbul edilməsi təşkilatın inkişafı baxımından əlamətdar hadisə kimi yadda qaldı. Azərbaycanın sədrliyinin davam etdirilməsinə göstərilən dəstək ölkəmizin təşkilat daxilindəki fəaliyyətinə verilən qiyməti əks etdirdi. Bakı Zirvə Görüşü dövlətlər arasında dialoqun və qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsinin vacibliyini bir daha nümayiş etdirdi. Bu tədbir Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlığa, regional sabitliyə və ortaq inkişaf məqsədlərinə töhfə vermək istiqamətində fəaliyyətinin əhəmiyyətini ön plana çıxardı.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini