Buğakar - Zəngəzurun unudulmayan qədim yurdu
28.08.2026 [09:17]
Buğakar qədim Zəngəzur mahalının Mığrı rayonunda yerləşmiş, tarixən Azərbaycan türklərinin yaşadığı qədim yaşayış məntəqələrindən biridir. Dağlar qoynunda, Mığrı çayının sahilində yerləşən bu yurd özünəməxsus təbiəti, zəngin tarixi, qədim toponimi, məhsuldar torpaqları, məşhur meyvəçilik ənənələri və müqəddəs ziyarətgahı ilə seçilmişdir.
Buğakar Mığrı rayon mərkəzindən təxminən 12 kilometr şimal-qərbdə yerləşirdi. Kənd yüksək dağlar, dərələr və sıldırım qayalarla əhatə olunmuşdu. Ərazinin coğrafi mövqeyi kəndə həm özünəməxsus təbii gözəllik, həm də qədim yollar üzərində mühüm əhəmiyyət qazandırmışdı. Buğakar ətrafından keçən qədim yollar Zəngəzuru Naxçıvan və Ordubad istiqamətləri ilə bağlayan tarixi keçidlərdən biri olmuşdur.
Buğakar adının mənşəyi ilə bağlı müxtəlif fikirlər mövcuddur. Ən geniş yayılmış izahlardan birinə görə, kəndin adı IX əsrdə Abbasi xilafətinin görkəmli sərkərdəsi Buğa əl-Kəbir ət-Türkinin adı ilə bağlıdır. Tarixi mənbələrə görə, Buğa əl-Kəbir 837-ci ildə Babək hərəkatının yatırılmasında, 838-ci ildə isə Bizansla Amuriya döyüşündə iştirak etmişdir. Bu yanaşmaya görə, “Buğakar” toponimi “Buğanın yurdu” mənasını daşıyır.
Digər izahlarda isə Buğakar adının ərazinin dağlıq relyefi, qayalıqları və qədim keçidləri ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilir. Bu baxımdan toponimin yaranması ilə bağlı müxtəlif elmi və tarixi yanaşmaların mövcudluğu Buğakar adının qədimliyini və bölgənin tarixi-coğrafi xüsusiyyətləri ilə bağlılığını göstərir.
Bu torpaqlarda əsrlər boyu Azərbaycan türkləri yaşamış, burada ailələr qurmuş, təsərrüfat yaratmış, öz dilini, adət-ənənələrini və milli-mənəvi dəyərlərini qoruyub saxlamışlar. Buğakar yalnız yaşayış məntəqəsi deyil, öz daxili həyatı, təsərrüfatı və mənəvi dünyası olan canlı bir Azərbaycan kəndi olmuşdur.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərinə aid statistik məlumatlar kənddə azərbaycanlı əhalinin yaşadığını təsdiqləyir. 1897-ci ildə Buğakarda 139 nəfər, 1904-cü ildə 194 nəfər, 1914-cü ildə isə 96 nəfər azərbaycanlı qeydə alınmışdır. Sonrakı illərdə də kənddə Azərbaycan türkləri yaşamışlar.
Buğakarın əhalisi əsasən əkinçilik, bağçılıq, maldarlıq və arıçılıqla məşğul olurdu. Kəndin 100 hektardan çox məhsuldar torpaqları olduğu bildirilir. Dağlıq ərazinin özünəməxsus iqlimi və torpaq xüsusiyyətləri kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin inkişafına imkan verirdi.
Buğakar xüsusilə özünün məşhur “Buğakar alması” ilə tanınırdı. Bu alma növü Zəngəzurda və Naxçıvan bölgəsində yüksək keyfiyyəti, dadı və ətri ilə seçilirdi. Kənddə bundan başqa armud, gavalı, gilas, qoz və müxtəlif tərəvəz məhsulları da yetişdirilirdi.
Bağlar Buğakarın kənd həyatının ayrılmaz hissəsi idi. Hər bağ, hər ağac, hər bulaq kənd sakinlərinin gündəlik həyatının, zəhmətinin və xatirələrinin bir parçası idi. Bu səbəbdən Buğakarın adı yalnız yaşayış məntəqəsi kimi deyil, həm də zəngin bağçılıq ənənələri ilə yadda qalmışdır.
Buğakarın tarixi yalnız sakit kənd həyatından ibarət deyildi. XX əsrin əvvəllərində Zəngəzurda baş verən siyasi və hərbi hadisələr kəndin taleyinə də ağır təsir göstərdi.
1918-ci il hadisələri Buğakar tarixinin ən faciəli səhifələrindən birini təşkil edir. Kənd erməni silahlı dəstələrinin hücumlarına məruz qalmış, dinc əhali doğma yurdunu tərk etməyə məcbur olmuşdur. Sağ qalanların bir hissəsi Araz çayını keçərək Cənubi Azərbaycana sığınmış, bir qismi isə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə köçmüşdür.
Lakin doğma yurda bağlılıq Buğakar sakinlərinin bir hissəsini sonradan kəndə qaytarmışdır. İnsanlar yenidən evlərini qurmuş, torpaqlarını becərmiş, bağlarını salmış və kənd həyatını bərpa etmişlər.
Buğakarın taleyində növbəti ağır mərhələ sovet hakimiyyəti illərində yaşandı. Mənbələrdə kəndin ləğvi və əhalisinin köçürülməsi ilə bağlı müxtəlif tarixlər göstərilsə də, 1939-cu ildə kənd sakinlərinin Mığrı rayonundakı Lehvaz kəndinə köçürülməsi barədə məlumat xüsusi olaraq qeyd olunur. Köçün rəsmi səbəbi dağlıq ərazidə yaşayışın çətinliyi kimi göstərilmişdir.
Lakin bu inzibati qərar Buğakarın əsrlər boyu formalaşmış kənd həyatının dağıdılmasına səbəb olmuşdur. 1939-cu ildən sonra kəndin əhalisi Lehvazda məskunlaşdırılmış, Buğakarın kənd təsərrüfatı məhsullarının isə inzibati qaydada Lehvaz kolxozuna təhvil verildiyi bildirilmişdir.
Beləliklə, bir kəndin yalnız insanları deyil, onun iqtisadi müstəqilliyi və yaşayış sistemi də aradan qaldırılmışdır. Ancaq Buğakarın ən mühüm mənəvi sərvətlərindən biri kənddən sonra da insanların yaddaşında yaşamaqda davam edirdi.
Bu, Buğakar piri - Sultan Seyid Əhməd Ağa ziyarətgahı idi. Kənd ərazisində yerləşən bu qədim ziyarətgahın IX əsrə aid olduğu və Azərbaycan memarlığı üslubunda inşa edildiyi bildirilir. Bu müqəddəs məkan uzun illər yalnız Buğakar sakinlərinin deyil, Naxçıvan, Ordubad və ətraf rayonlardan gələn insanların da ziyarət etdiyi mühüm dini ocaq olmuşdur.
Buğakar piri xalq arasında böyük ehtiramla qarşılanırdı. İnsanlar müxtəlif niyyətlərlə buraya gəlir, dua edir, nəzir verirdilər. Xüsusilə dini mərasimlər və Məhərrəm ayı zamanı ziyarətgahın ətrafında böyük canlanma yaranırdı.
Sultan Seyid Əhməd Ağa məqbərəsinin kimə məxsus olması ilə bağlı müxtəlif tarixi məlumat və xalq rəvayətləri mövcuddur. Bəzi mənbələrdə burada Sultan Seyid Əhmədin dəfn olunduğu bildirilir. Digər məlumatlarda isə ziyarətgahın qədim dövrdə bölgədə yaşamış dini və tarixi şəxsiyyətlərlə əlaqəsi göstərilir.
Bu fərqli rəvayətlərə baxmayaraq, dəyişməyən bir həqiqət var: Buğakar piri əsrlər boyu insanların inancında və mənəvi həyatında mühüm yer tutmuş müqəddəs məkan olmuşdur.
Kəndin inzibati baxımdan ləğv edilməsindən sonra belə Buğakar adı və onun müqəddəs ziyarətgahı insanların yaddaşında yaşamaqda davam etmişdir.
1988-ci ildən başlayaraq Qərbi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlıların kütləvi deportasiyası Buğakarla bağlı yaddaşın daha bir ağır mərhələsini yaratdı. Mığrı rayonunda yaşayan azərbaycanlılar da doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur oldular. Bu proses nəticəsində Buğakarın insanları da ata-baba torpaqlarından birdəfəlik ayrıldılar.
Beləliklə, bir vaxtlar kənddə yaşayan insanların nəsilləri müxtəlif bölgələrə səpələndi. Onlar özləri ilə doğma kəndlərinin xatirələrini, ailə yaddaşını, adət-ənənələrini, ata-babalarının danışdıqları əhvalatları və Buğakarın adını apardılar. Buğakar piri də sonrakı illərdə dağıntıya məruz qaldı. Qədim ziyarətgahın məhv edilməsi ilə yalnız bir tikili deyil, bütöv bir xalqın dini-mədəni yaddaşının mühüm hissəsi də zədələndi.
Bu gün qədim Buğakar kəndinin yerində əvvəlki həyatın izləri qalmışdır. Dağılmış evlərin qalıqları, kəndin tarixi məkanı və ziyarətgahın izləri bir vaxtlar burada həyat olduğunu xatırladır. Lakin kəndin fiziki olaraq yox olması onun yaddaşdan silinməsi demək deyil. Çünki yurd yalnız evlərdən, küçələrdən və torpaqdan ibarət deyil. Yurd insanın yaddaşında yaşayan torpaqdır.
Buğakar da bu gün ilk növbədə insanların yaddaşında yaşayır.
Buğakar ata-babalarının xatirələrində yaşayır.
Buğakar doğma torpaq həsrətində yaşayır.
Buğakarın adı illər keçməsinə baxmayaraq, nəsildən-nəslə ötürülür.
Buğakar almasının adı həmin kəndin məhsuldar bağlarını, zəhmətkeş insanlarını və kənd həyatını xatırladır. Buğakar piri həmin torpaqların mənəvi yaddaşını xatırladır. Sultan Seyid Əhməd Ağa ziyarətgahı bu yurdun dini və mədəni tarixindən xəbər verir.
Buğakarın tarixi yalnız bir kəndin tarixi deyil. Bu tarix Zəngəzurun Azərbaycan kəndlərinin ümumi taleyinin bir hissəsidir. Burada doğma torpaqda qurulmuş həyat, insanların zəhməti, kənd təsərrüfatı, bağçılıq ənənələri, dini-mənəvi dəyərlər və nəhayət, yurdlarından ayrı salınmış insanların faciəsi öz əksini tapır.
Bu gün Buğakar haqqında danışmaq yalnız keçmişi xatırlamaq deyil. Bu, tarixi yaddaşı qorumaqdır. Bu, ata-baba yurdlarının adlarını gələcək nəsillərə çatdırmaqdır.
Bu, vaxtilə həmin torpaqlarda yaşamış insanların xatirəsinə ehtiram göstərməkdir. Buğakarın adı yaşadıqca, orada yaşamış insanların xatirəsi də yaşayacaq.
Bir gün Zəngəzurun qədim yaşayış məntəqələrinin tarixi daha geniş araşdırılacaq, onların kənd adları, yolları, bulaqları, bağları, qəbiristanlıqları, pirləri və yaşayış yerləri yenidən yaddaşlarda canlandırılacaq.
Buğakar da həmin tarixi yaddaşın mühüm səhifələrindən biri kimi öz yerini qoruyacaq. Çünki zaman keçə bilər, nəsillər dəyişə bilər, insanlar müxtəlif yerlərdə yaşaya bilərlər. Amma ata-baba yurdunun adı insanın qəlbindən silinmir.
Buğakar sadəcə bir kənd adı deyil.
Buğakar bir yurd adıdır.
Buğakar bir tarixdir.
Buğakar bir yaddaşdır.
Buğakar Zəngəzurun dağlarında qalan, lakin insanların qəlbindən heç vaxt silinməyən doğma torpaqdır.
Və bu yurdun adı gələcək nəsillərə çatdırılmalıdır.
Çünki tarix də, yaddaş da, insan xatirəsi də deyir:
Buğakar vardı.
Buğakarın insanları vardı.
Buğakarın bağları vardı.
Buğakarın “Buğakar alması” vardı.
Buğakarın müqəddəs piri vardı.
Buğakarın öz yurdu vardı.
Buğakar bu gün də yaşayır - insanların yaddaşında, xatirəsində və doğma yurda qayıdış ümidində.
Akademik Fikrət Əliyev,
Rövşən Süleyman oğlu Həsənov
(BAŞYURD)
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
28 Avqust 19:14
İdman
28 Avqust 18:27
Dünya
28 Avqust 17:22
Dünya
28 Avqust 16:14
Mədəniyyət
28 Avqust 15:48
Elm
28 Avqust 15:36
Sosial
28 Avqust 14:18
İqtisadiyyat
28 Avqust 13:24
Elanlar
28 Avqust 12:49
Gündəm
28 Avqust 11:16
İqtisadiyyat
28 Avqust 10:54
İqtisadiyyat
28 Avqust 10:25
Gündəm
28 Avqust 09:30
Sosial
28 Avqust 09:17
Ədəbiyyat
28 Avqust 08:51
Sosial
28 Avqust 08:38
Dünya
27 Avqust 23:21
Sosial
27 Avqust 22:30
Hadisə
27 Avqust 21:19
Dünya
27 Avqust 20:35
Dünya
27 Avqust 19:22
Dünya
27 Avqust 18:40
YAP xəbərləri
27 Avqust 18:35
Dünya
27 Avqust 17:27
Dünya
27 Avqust 16:34
Siyasət
27 Avqust 15:53
Gündəm
27 Avqust 15:42
YAP xəbərləri
27 Avqust 15:34
Dünya
27 Avqust 15:29
Dünya
27 Avqust 15:10
Dünya
27 Avqust 14:41
Dünya
27 Avqust 14:18
Dünya
27 Avqust 13:58
Dünya
27 Avqust 13:20
YAP xəbərləri
27 Avqust 13:07
YAP xəbərləri
27 Avqust 13:06
Siyasət
27 Avqust 12:47
Dünya
27 Avqust 12:45
Dünya
27 Avqust 12:17
Hadisə
27 Avqust 11:52
Siyasət
27 Avqust 11:46
Sosial
27 Avqust 11:24
YAP xəbərləri
27 Avqust 10:54
Siyasət
27 Avqust 10:41
İqtisadiyyat
27 Avqust 10:13
İqtisadiyyat
27 Avqust 09:45
Analitik
27 Avqust 09:22
Siyasət
27 Avqust 09:06
Ədəbiyyat
27 Avqust 08:50
MEDİA
27 Avqust 08:38
İdman
27 Avqust 07:44
Dünya
26 Avqust 23:58
Dünya
26 Avqust 23:47
Dünya
26 Avqust 23:39
İdman
26 Avqust 23:03
Dünya
26 Avqust 22:58
Dünya
26 Avqust 22:17
Dünya
26 Avqust 21:46
Siyasət
26 Avqust 21:02
Dünya
26 Avqust 20:34
Siyasət
26 Avqust 20:01
Dünya
26 Avqust 19:55
Dünya
26 Avqust 19:26
Elm
26 Avqust 18:51
Siyasət
26 Avqust 18:26
İqtisadiyyat
26 Avqust 18:10
Siyasət
26 Avqust 17:59
Siyasət
26 Avqust 17:47
Siyasət
26 Avqust 17:45
İqtisadiyyat
26 Avqust 17:39
