Azərbaycan tarixində qadınların rolu

Bakı:

14 °C

88 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Azərbaycan tarixində qadınların rolu

Azərbaycan tarixində qadınların rolu

05.03.2026 [16:46]

Azərbaycan tarixində qadınlar hər zaman cəmiyyətin ayrılmaz və fəal hissəsi olmuş, ictimai-siyasi, mədəni və mənəvi həyatın formalaşmasında mühüm rol oynamışlar. Müxtəlif tarixi dövrlərdə qadınlar həm dövlət idarəçiliyində, həm də elm, ədəbiyyat, incəsənət və azadlıq mübarizəsində öz sözlərini demiş, milli kimliyin qorunub saxlanılmasına töhfə vermişlər.

Qədim və orta əsrlərdə qadınların mövqeyi

Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş qədim dövlətlərdə qadınların müəyyən ictimai nüfuza malik olduqları tarixi mənbələrdə öz əksini tapmışdır. Xalq yaradıcılığında və dastanlarda qadın obrazı cəsarətli, müdrik və sədaqətli kimi təqdim olunur. Xüsusilə Kitabi-Dədə Qorqud dastanında qadınlar ailənin dayağı, igidlərin sirdaşı və bəzən də döyüşçü kimi təsvir edilir.

Orta əsrlərdə Azərbaycan torpaqlarında qadın hökmdar və dövlət xadimləri də olmuşdur. XII əsrdə Eldəgizlər dövlətində mühüm siyasi fiqur kimi tanınan Möminə Xatun dövlət idarəçiliyində fəal iştirak etmiş, memarlıq abidələrinin inşasına himayədarlıq göstərmişdir. Onun adı ilə bağlı olan Möminə Xatun türbəsi bu gün də Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin incilərindən sayılır.

Maarifçilik dövrü və qadın hərəkatı

XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlləri Azərbaycan qadınlarının ictimai fəallığının artdığı mərhələdir. Maarifçilik ideyalarının yayılması ilə qadınların təhsil alması məsələsi ön plana çıxmışdır. Bu istiqamətdə böyük xidmətləri olan xeyriyyəçi və maarifçi Hacı Zeynalabdin Tağıyev 1901-ci ildə Bakıda müsəlman Şərqində ilk dünyəvi qız məktəbinin açılmasına nail olmuşdur. Bu addım qadınların elm və təhsilə cəlb olunmasında dönüş nöqtəsi olmuşdur.

1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qadınlara seçki hüququnun verilməsi Azərbaycanı Şərqdə bu sahədə ilk ölkələrdən birinə çevirmişdir. Bu fakt qadın hüquqlarının tanınması baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır və milli demokratik dəyərlərin göstəricisidir.

Ədəbiyyat və mədəniyyətdə qadınlar

Azərbaycan ədəbiyyatında qadınların rolu xüsusilə diqqətəlayiqdir. XII əsrdə yaşamış böyük şairə Məhsəti Gəncəvi Şərq poeziyasında qadın sözünün qüdrətini nümayiş etdirmişdir. Onun rübailəri humanizm və azad fikir ruhu ilə seçilir.

XX əsrdə isə Xurşidbanu Natəvan və Mirvarid Dilbazi kimi şairələr milli ədəbiyyatın inkişafında mühüm rol oynamışlar. Onların yaradıcılığı qadın duyğularının, vətənpərvərliyin və insani dəyərlərin ifadəsinə çevrilmişdir.

Musiqi və səhnə sənətində də qadınlar önəmli mövqe tutmuşdur. Azərbaycanın ilk opera müğənnisi Şövkət Məmmədova milli musiqi sənətinin inkişafında böyük xidmətlər göstərmişdir.

Müasir dövrdə qadınların rolu

Müstəqillik dövründə Azərbaycan qadınları dövlət idarəçiliyində, parlamentdə, elm və təhsildə, səhiyyə və biznes sahəsində fəal iştirak edirlər. Qadınlar millət vəkili, nazir, alim, müəllim və sahibkar kimi cəmiyyətin müxtəlif sahələrində təmsil olunurlar. Bu, gender bərabərliyi istiqamətində atılan addımların nəticəsidir.

Eyni zamanda, Azərbaycan qadınları ölkənin ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizədə də mənəvi dayaq olmuş, şəhid anaları və xanımları kimi böyük fədakarlıq nümunəsi göstərmişlər. Onların dözümlülüyü və vətənpərvərliyi cəmiyyət üçün örnəkdir.

Nəticə

Azərbaycan tarixində qadınların rolu çoxşaxəli və zəngindir. Onlar yalnız ailə institutunun qoruyucusu deyil, həm də dövlətçilik ənənələrinin, mədəni irsin və milli-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısı olmuşlar. Qədim dövrdən müasir zamana qədər Azərbaycan qadını öz müdrikliyi, mərdliyi və zəhmətkeşliyi ilə cəmiyyətin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. Bu tarixi irs gələcək nəsillər üçün həm qürur mənbəyi, həm də örnəkdir.

Kərimli Elvin Müslüm oğlu

Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 340 dəfə