28 May – Müstəqillik ideyasının tarixi və müasir dövlətçilik modeli

Bakı:

27 °C

65 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / 28 May – Müstəqillik ideyasının tarixi və müasir dövlətçilik modeli

28 May – Müstəqillik ideyasının tarixi və müasir dövlətçilik modeli

25.05.2026 [16:04]

28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan dövlətçilik tarixində mühüm siyasi, hüquqi və ideoloji əhəmiyyətə malik olan fundamental mərhələ kimi çıxış edir. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsi ilə milli dövlətçilik ideyası ilk dəfə olaraq müstəqil hüquqi-siyasi sistem formasında reallaşmış, xalqın tarixi özünüdərk prosesinin dövlət səviyyəsində ifadəsi təmin olunmuşdur. Bu hadisə Azərbaycan siyasi tarixində yeni idarəetmə modelinin formalaşmasının başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

XX əsrin əvvəllərində Cənubi Qafqaz regionunda imperiya sistemlərinin zəifləməsi və geosiyasi transformasiyalar yeni dövlətlərin yaranması üçün obyektiv şərait yaratmışdır. Bu mürəkkəb tarixi mərhələdə Azərbaycan siyasi elitası milli dövlət ideyasını praktiki siyasi qərara çevirmiş, 1918-ci il 28 may tarixində qəbul edilən İstiqlal Bəyannaməsi ilə Azərbaycanın suveren dövlət kimi mövcudluğu elan olunmuşdur.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti dövründə qısa zaman ərzində dövlət institutlarının formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Parlamentin yaradılması, icraedici hakimiyyət strukturunun təşkili, hüquqi dövlət prinsiplərinin tətbiqi və milli ordunun formalaşdırılması müasir dövlətçilik modelinin ilkin institusional əsaslarını müəyyən etmişdir. Bu proseslər dövlət idarəçiliyinin sistemli xarakter almasına şərait yaratmışdır.

Eyni zamanda, Cümhuriyyət dövründə milli kimliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm sosial və mədəni islahatlar həyata keçirilmişdir. Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi qəbul edilməsi, təhsil sisteminin milli əsaslar üzərində qurulması və mədəni siyasətin formalaşdırılması dövlət quruculuğunun ideoloji dayaqlarını gücləndirmişdir. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi isə həmin dövr üçün region miqyasında qabaqcıl demokratik addım kimi çıxış etmişdir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti beynəlxalq münasibətlər sistemində də öz diplomatik mövqeyini formalaşdırmağa çalışmışdır. Paris Sülh Konfransında nümayəndə heyətinin fəaliyyəti Azərbaycanın beynəlxalq tanınması istiqamətində mühüm siyasi və diplomatik addım olmuş, ölkənin xarici siyasət ənənələrinin formalaşmasına töhfə vermişdir.

1920-ci ildə dövlət müstəqilliyinin itirilməsinə baxmayaraq, milli dövlətçilik ideyası xalqın tarixi yaddaşında yaşamış və mədəni-siyasi müstəvidə davam etmişdir. Bu ideoloji davamlılıq 1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası üçün mühüm tarixi zəmin yaratmışdır.

1991-ci ildə Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin bərpası ilə yeni dövlət quruculuğu mərhələsi başlanmışdır. İlk illərdə mövcud olan siyasi qeyri-sabitlik və iqtisadi çətinliklər dövlət institutlarının formalaşmasını çətinləşdirsə də, sonrakı mərhələdə ardıcıl islahatlar nəticəsində ölkədə sabitlik təmin olunmuşdur. Dövlət idarəetmə sisteminin institusional əsasları gücləndirilmiş, hüquqi və siyasi mexanizmlər təkmilləşdirilmişdir.

Müasir mərhələdə Azərbaycan Respublikasının dövlət idarəçiliyi institusional sabitlik və strateji inkişaf xətti üzrə formalaşmışdır. Bu proses dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi modernizasiya, ordu quruculuğunun gücləndirilməsi və beynəlxalq mövqelərin genişləndirilməsi istiqamətlərini əhatə edən ardıcıl dövlət siyasəti ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə post-münaqişə dövründə həyata keçirilən bərpa və reinteqrasiya tədbirləri dövlətin idarəetmə effektivliyini və strateji dayanıqlılığını daha da gücləndirmişdir.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlət quruculuğu strategiyası Azərbaycan dövlətçiliyinin institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsində həlledici rol oynamışdır. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hüquqi dövlət quruculuğu, iqtisadi islahatlar və siyasi sabitliyin təmin olunması müasir dövlət modelinin formalaşmasına mühüm təsir göstərmişdir.

Müasir mərhələdə Azərbaycan Respublikasının inkişaf strategiyası Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ardıcıl şəkildə həyata keçirilən dövlət siyasəti əsasında davam etdirilir. Bu strategiya dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi modernizasiya, ordu quruculuğunun gücləndirilməsi və beynəlxalq mövqelərin genişləndirilməsi istiqamətlərini əhatə edir. Xüsusilə post-münaqişə dövründə həyata keçirilən bərpa və reinteqrasiya siyasəti dövlətin institusional dayanıqlılığını daha da artırmışdır.

Azərbaycanın müasir inkişaf modeli enerji resurslarının səmərəli idarə olunması, nəqliyyat-logistika layihələrinin genişləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq platformalarında fəal iştirak əsasında formalaşmışdır. Bu amillər ölkənin regional və qlobal sistemdə strateji mövqeyini gücləndirmişdir.

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan dövlətinin siyasi iradəsinin, milli birliyinin və institusional gücünün praktiki təzahürü kimi tarixə düşmüşdür. Ərazi bütövlüyünün bərpası müstəqil dövlətçilik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına səbəb olmuşdur.

28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixi və ideoloji əsaslarını formalaşdıran fundamental mərhələ kimi çıxış edir. Bu tarix göstərir ki, müstəqillik yalnız hüquqi status deyil, həm də davamlı inkişaf, institusional sabitlik və milli birlik üzərində qurulan dinamik prosesdir. Azərbaycan dövlətçilik təcrübəsi sübut edir ki, güclü dövlət milli iradə və strateji idarəetmə sisteminin vəhdəti nəticəsində formalaşır.

Aidə İsgəndərli,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının gənc fəalı

Paylaş:

Baxılıb: 334 dəfə