Kibertəhlükəsizlik: Rəqəmsal dünyanın görünməyən müharibəsi

Bakı:

24 °C

61 %

3 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Yeni texnologiyalar / Kibertəhlükəsizlik: Rəqəmsal dünyanın görünməyən müharibəsi

Kibertəhlükəsizlik: Rəqəmsal dünyanın görünməyən müharibəsi

12.06.2026 [09:30]

XXI əsr texnologiya və informasiya əsri kimi xarakterizə olunur. İnternetin sürətli inkişafı və rəqəmsal texnologiyaların həyatın bütün sahələrinə nüfuz etməsi insanların gündəlik fəaliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Bu gün bank əməliyyatlarından alış-verişə, təhsildən dövlət xidmətlərinə qədər bir çox proses onlayn platformalar üzərindən həyata keçirilir.

Lakin texnologiyanın yaratdığı imkanlarla yanaşı, yeni təhlükələr də meydana çıxıb. Bu təhlükələrin ən ciddilərindən biri kibercinayətkarlıqdır. Müasir dövrdə mübarizə yalnız fiziki məkanda deyil, rəqəmsal aləmdə də aparılır. Kompüter sistemlərinə edilən hücumlar, məlumat oğurluğu və maliyyə fırıldaqları kiberməkanda görünməyən müharibənin əsas elementlərinə çevrilib. Kibertəhlükəsizlik kompüter sistemlərinin, şəbəkələrin və məlumatların icazəsiz girişdən və zərərli hücumlardan qorunmasını təmin edən tədbirlər toplusudur. Onun əsas məqsədi informasiyanın məxfiliyini, bütövlüyünü və əlçatanlığını qorumaqdır.

Bu gün şəxsi məlumatlar, bank hesabları və dövlət qurumlarının informasiya bazaları kibercinayətkarlar üçün əsas hədəflər hesab olunur. Buna görə də kibertəhlükəsizlik təkcə texniki deyil, həm də iqtisadi və milli təhlükəsizlik məsələsidir.İnternet istifadəçilərinin sayının artması kibercinayətlərin də geniş yayılmasına səbəb olub. Ən çox rast gəlinən hücum növlərindən biri fişinqdir. Bu üsul zamanı istifadəçilərə saxta məktublar və ya mesajlar göndərilir, onların bank kartı məlumatları və parolları ələ keçirilir. Digər təhlükə isə zərərli proqramlardır. Viruslar və ransomware proqramları istifadəçilərin cihazlarına daxil olaraq məlumatları oğurlayır və ya bloklayır. Bəzi hallarda məlumatların geri qaytarılması üçün pul tələb olunur.

Kibertəhlükəsizlik artıq yalnız fərdi istifadəçilərin problemi deyil. Bir çox ölkələr öz kibertəhlükəsizlik strategiyalarını hazırlayıb və xüsusi kiberqoşunlar yaradıblar. Ekspertlərin fikrincə, enerji sistemlərinə, bank şəbəkələrinə və rabitə infrastrukturuna edilən kiberhücumlar bəzi hallarda ənənəvi hərbi hücumlardan daha böyük zərər verə bilər. Çünki belə hücumlar bütöv bir ölkənin fəaliyyətini iflic vəziyyətinə sala bilər. O cümlədən sosial media platformaları ünsiyyət imkanlarını genişləndirsə də, yeni risklər yaradıb. İstifadəçilərin paylaşdığı şəxsi məlumatlar kibercinayətkarlar üçün mühüm informasiya mənbəyidir. Bundan əlavə, sosial şəbəkələr saxta xəbərlərin və dezinformasiyanın yayılması üçün də əlverişli mühitə çevrilib. Bu səbəbdən informasiya təhlükəsizliyi də kibertəhlükəsizliyin vacib tərkib hissəsi hesab olunur.Süni intellekt kibertəhlükəsizlik sahəsində həm imkanlar, həm də təhlükələr yaradır. Bu texnologiya təhlükələri daha tez aşkar etməyə kömək etsə də, kibercinayətkarlar tərəfindən də istifadə olunur. Deepfake texnologiyası vasitəsilə hazırlanan saxta video və səslər insanların həqiqəti ayırd etməsini çətinləşdirir və dezinformasiyanın yayılması riskini artırır.

Azərbaycanda da rəqəmsallaşmanın sürətlənməsi kibertəhlükəsizlik məsələlərini daha da aktuallaşdırır. Son illərdə dövlət qurumları və özəl sektor informasiya sistemlərinin qorunmasına daha çox diqqət ayırır, vətəndaşların rəqəmsal savadlılığının artırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir. Bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan biri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il 2 iyun tarixli Fərmanı ilə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin bazasında Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılmasıdır. Agentliyin əsas məqsədi ölkədə kibertəhlükəsizlik sahəsində idarəetmə və nəzarət mexanizmlərini təkmilləşdirmək, kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyini gücləndirmək və kibertəhdidlərə qarşı daha effektiv mübarizə aparmaqdır.Yeni yaradılmış Agentlik kibertəhlükələrin aşkarlanması, qarşısının alınması, fərdi məlumatların mühafizəsi və bu sahədə maarifləndirmə işlərinin həyata keçirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərəcək. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu qurumun yaradılması ölkədə kiberrisklərin idarə olunmasını daha sistemli şəkildə təşkil etməyə və milli kibertəhlükəsizlik sisteminin inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Ümumilikdə, rəqəmsal dünyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə kibertəhlükəsizlik hər bir fərdin və dövlətin diqqət yetirməli olduğu əsas məsələlərdən biridir. Texniki müdafiə vasitələri nə qədər güclü olsa da, istifadəçilərin məlumatlı olması və təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki kibertəhlükəsizlikdə ən zəif halqa çox vaxt insan faktoru olur. XXI əsrin görünməyən müharibəsi məhz kiberməkanda aparılır və bu mübarizədə təhlükəsizlik hər kəsin ortaq məsuliyyətidir.

Gülgəz Qasımzadə,

Bakı Dövlət Universitetinin tələbəsi

Paylaş:

Baxılıb: 197 dəfə