“Milyonçular qovşağı”

Bakı:

20 °C

73 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Xəbər lenti / “Milyonçular qovşağı” – Balaxana

“Milyonçular qovşağı” – Balaxana

30.08.2023 [14:36]

Abşeron kəndləri

Şahanə Xankişiyeva

Balaxanı kəndi Bakının əsas sənaye və neft mərkəzlərindən biri olub. Elə indinin özündə də kənardan baxanda elə bilirsən ki, kənd neft buruqları içində sanki üzür. Bir vaxtlar Bakı milyonçularının, Nobel qardaşlarının Balaxanıda neft mədənləri, neft emalı zavodları və qurğuları olub. Kənd və burada yaşamış milyonçuların da maraqlı tarixçəsi var. Ümumiyyətlə, Balaxanı kəndinin özünəməxsus koloriti, tarixdə özəl bir yeri var.

Kəndin adının mənası "bala" —yuxarı, hündür, "xana" — ev deməkdir. Yerli balaxanılılar isə öz dillərində bu kəndə "Bəəxonə" deyir ki, Bəə — yuxarı Xonə — ev deməkdir. Balaxana qədim zamanlarda karvansarayların giriş qapısı üstündə olan kiçik otağa (mezonin, yaxud antrosol) deyərdilər. Bunlar yarım mərtəbə şəklində olardı. Hazırda belə otaqlar Bakının 40 kilometrliyində, 1439–1440-cı illərdə tikilmiş Səngəçal karvansarayının və Suraxanıdakı 1713-cü ildə inşa edilmiş Atəşgahın qapısı üstündə var.

Tarixçilərin araşdırması nəticəsində məlum olub ki, Balaxanıda lap qədim zamanlardan mədrəsələr fəaliyyət göstərib. Böyük Mirzə Ələkbər Sabirin də 1910-cu ildə Balaxanı məktəblərinin birində dərs deməsi də bunun bariz nümunəsidir. Şair bir sıra şeirlərini də məhz Balaxanıda yazıb-yaradıb. Balaxanı kəndi böyük şəxsiyyətlər yetişdirib. Bəstəkar Cahangir Cahangirov da bu kəndin yetirmələrindəndir. Hazırda kəndin küçələrindən biri və 4 saylı məktəb C.Cahangirovun adını daşıyır.

Balaxanı milyonçuları İngiltərədə olarkən futbol oyunu onların diqqətini cəlb edir. Bu maraq sonradan ölkədə futbolun ilk oynanıldığı məkanın Balaxanı olması ilə nəticələnir. 1910-cu ildə ilk dəfə futbolu balaxanılılar oynayıb. Üstəlik, kənddə salınmış meydançada balaxanılılar ingilislərlə oynayıblarmış.

Ölkəmizdə ilk dəmiryol stansiyası da məhz Balaxanıda tikilib. Kəndin torpaqlarının neftlə zəngin olması bura böyük sərmayələrin yönəldilməsinə səbəb olub. Nəticədə burada infrastruktur daha sürətlə inkişaf edib.

Azərbaycanda ilk dəfə olaraq kino 2 avqust 1898-ci ildə Balaxanı kəndində "Balaxanıda yanğın" filmi çəkilib. Həmin film qısa metrajlıdır. Moskva arxivində saxlanılır. Ilk dəfə bu məlumat 1898-ci ilin avqust ayında Bakıda çap olunan "Kaspi" qəzetində çap olunub. Hazırda həmin qəzetin nüsxələri Moskva dövlət arxivində saxlanılır.

Deyilənə görə, günlərin birində Bakının mərkəzində Nobel qardaşlarına məxsus maşını görən milyonçulardan birini maraq götürür. Milyonçu ilk dəfə atsız araba gördüyündən bərk təəccüblənir. Sonra da bu qəribə arabaya minmək qərarına gəlir. Bunun müqabilində sürücüyə çoxlu pul verəcəyini deyir. Şəhərin mərkəzindən Balaxanı kəndinə onu aparması üçün 10 qızıla sövdələşir. Bir qədər gedəndən sonra sürücü maşının siqnalını basır və siqnal milyonçunun xoşuna gəlir. Sürücüyə hər vurduğu siqnala görə bir qızıl verməyə başlayan milyonçu Balaxanının mərkəzində atsız arabadan düşür.

Kənd əhlinin maraqla baxdığı bu araba gedəndən sonra milyonçudan ona minmək üçün nə qədər pul verməsini soruşurlar. Milyonçu da deyir ki, atsız arabada gəzmək elə də baha deyil, amma siqnalın pulu arabaya minməkdən baha başa gəldi.

Balaxana əhalisinin köhnə inanclarına görə o zamanlar Balaxanı milyonçuları arasında quyu fontan vuranda ağ kostyum geyinib pencəyin yaxalığına qara neft çiləmək kimi böyük və indi bəlkə də sirli görünən bir adət olub. Bunun adına neft mərasimi deyilirdi. İnanca görə, ağ paltarın üstündəki o qara ləkələr xeyir-bərəkət rəmzi idi. Milyonçular üstündə yağlı neft ləkələri olan o bahalı paltarlarını çıxarıb evdə saxlayar, yudurtmazlarmış.

Hazırda köhnə Balaxana kəndindən əsər-əlamət qalmayıb. Belə ki, qəsəbədəki tarixi memarlıq abidələrinin bərpası, ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması istiqamətində çox böyük işlər görülüb. Qəsəbədəki Mirzə Ələkbər Sabir adına park da bərpa olunub.

Paylaş:

Baxılıb: 512 dəfə