Təhlükədən sığortalanmaq üçün...

Bakı:

25 °C

58 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Siyasət / Təhlükədən sığortalanmaq üçün...

Təhlükədən sığortalanmaq üçün...

03.08.2023 [10:00]

Münasibətlər qarşılıqlı hörmətə, etimada və maraqlara söykənir

44 günlük Vətən müharibəsinin bitməsinin ardından başlayan sülh prosesi 2023-cü ildə yeni - daha dinamik mərhələyə qədəm qoyub. Xüsusilə, Avropa İttifaqının moderatorluğu ilə keçirilən Brüssel görüşləri və digər təmaslar iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşma prosesinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Ümumiyyətlə, Brüssel sülh formatı ötən dövr ərzində özünün mühüm məqamları, hətta uğurları ilə yadda qalır - məsələn, son üç ayda baş tutan bir neçə təmas zamanı Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü detallı şək?ldə tanıdığını rəsmən bəyan etdi və 1991-ci ilin “Alma-Ata Bəyannaməsi”nə uyğun olaraq Azərbaycanın ərazisinin toxunulmazlığına birmənalı sadiqliyini təsdiqlədi. Sülh gündəliyi ikitərəli münasibətlərin inkişafı istiqamətində də mühüm müsbət impulslarla da yadda qalmaqdadır. Məhz bu kimi mühüm nüanslar Avropa İttifaqının moderatorluğu ilə baş tutan Brüssel sülh gündəliyi üzrə danışıqların davam etdirilməsinin zəruriliyini ortaya qoyur, bu danışıqların prosesin inkişafına yeni töhfələr verəcəyinə inamı artırır.

Avropa İttifaqı ən yaxşı vasitəçi ola bilər...

Xüsusi vurğulanmalıdır ki, Ermənistanın Azərbaycana qarşı 30 ilə yaxın davam etmiş işğal siyasətinin aradan qaldırılması ilə bağlı məsələ elə 30 ilə yaxın Avropanın başqa bir təsisatının - ATƏT-in Minsk qrupunun nəzarətində olub. Bu mənada, ATƏT-in tarixə qovuşmuş “Minsk qrupu”nun fəaliyyət(sizliy)i xüsusilə seçilir. Xatırladaq ki, Ermənistan ilə Azərbaycan arasındakı münaqişənin tənzimlənməsi üzrə birbaşa vasitəçi qismində tanınan “Minsk qrupu”nun əsası 1994-cü ildə keçirilən ATƏM-in Budapeşt Zirvə toplantısı zamanı qoyulub. Həmin toplantıda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair Budapeşt sammitinin işinin konkret yekunu olaraq “Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar ATƏT-in fəaliyyətinin intensivləşdirilməsi” adlı qərar qəbul olunub. Budapeşt Sammitinin nəticələrinə əsasən, 20 dekabr 1994-cü ildə Vyanada Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi üzrə ATƏT-in üzv ölkələrinin təyin etdiyi hərbi nümayəndələrdən ibarət Yüksək Səviyyəli Planlaşdırma Qrupu (YSPQ) təsis olunub. 28 avqust 1995-ci ildə isə ATƏT-in Fəaliyyətdə olan Sədrinin ATƏT-in Minsk Konfransının müzakirəsində olan münaqişə üzrə Şəxsi Nümayəndəsi (ŞN) vəzifəsi təsis olunub. 1 yanvar 1997-ci ildən ATƏT-in Minsk prosesinə Həmsədrlər qismində ABŞ, Rusiya və Fransa başçılıq ediblər. Nəticə etibarı ilə isə bu dövr ərzində ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinin bölgəyə yüzlərlə, bəlkə də minlərlə səfərləri gözdən pərdə asmağa xidmət etdi, problemin həllində iştirak isə ümumiyyətlə, nəzərə çarpmadı. Aparılan danışıqlarda Ermənistana təzyiq göstərməyi, etdiyi cinayətlərə görə bu ölkədən hesab tələb etməyi yada belə salmayan Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyi isə həm də beynəlxalq hüquqa qarşı btir mövqe sayıla bilərdi. Nəhayət, 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan qələbə bu quruma ehtiyacın qalmadığını faktiki olaraq ortaya qoydu.

2021-ci ildən isə artıq proses Aİ-nin vasitəçiliyi ilə aparılmaqdadır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şuşada “Euronews” televiziyasına müsahibəndə bildirib ki, 1992-ci ildən etibarən, hələ işğal dövründə danışıqlar apardığımız zaman Avropa İttifaqı vasitəçilik prosesinin bir hissəsi olmayıb. Bu, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin təşəbbüsüdür: “O, bizi dəvət etdi və biz dəvəti qəbul etdik. Çünki düşünürük ki, Azərbaycan ilə Avropa İttifaqının, eləcə də onunla Ermənistanın əməkdaşlıq səviyyəsini nəzərə alsaq, Avropa İttifaqının fəal olması təbiidir. Xüsusən də İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Minsk qrupu, əslində, fəaliyyət göstərmirdi və indi də göstərmir. Beləliklə, müəyyən beynəlxalq qurum olmalı idi. Düşündüm ki, Avropa İttifaqı ən yaxşı vasitəçi ola bilər, çünki bizim onunla münasibətlərimiz qarşılıqlı hörmətə, etimada və maraqlara söykənir”.

Fəal dialoq formatı...

Təbii ki, normallaşma prosesi iki tərəf arasında inkişaf edən prosesdir və sülhün formalaşması üçün tərəflər eyni dərəcədə səy göstərməlidirlər. Təssüf ki, Ermənistan bundan öncə də dəfələrlə “sülhə sadiq” olduğunu iddia edib - amma üzərinə götürdüyü öhdəliklərdən boyun qaçırmaqla sülh prosesini ləngitməyə çalışıb. Beləliklə, Azərbaycanın humanist və sülhpərvər mövqeyinə İrəvanın “cavabı” adekvat olmayıb. Halbuki, indiki halda sülhün imzalanması, kommunikasiyaların açılması, əməkdaşlıq platformalarının formalaşdırılması daha çox rəsmi İrəvanın maraqlarına xidmət edir. Sülhün əldə edilməsi onları siyasi-iqtisadi asılılıqdan xilas edə, müstəqil ölkə kimi ortaya çıxara bilər. Bunun üçün isə Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyindən əl çəkməli, regionda sabitliyin formalaşmasına töhfə verməlidir. 2021-ci ilin dekabrından başlayaraq sülhyaratma prosesində vasitəçilik edən Avropa İttifaqının moderatorluğu ilə baş tutan danışıqların nəticə verməməsinin də əsas səbəbi Ermənistanın mövqesizliyidir. Bu ölkə ikiüzlü siyasətini davam etdirməklə, manipulyasiyalar etməklə nələrəsə nail olmaq fikrindədir. Bu fakt hətta Ermənistanın siyasi rəhbərliyi tərəfindən də zaman-zaman etiraf olunur. Bir yandan Brüssel prosesinə sadiq olduğunu bildirən, hətta görüşlərdə proqressiv irəliləyişlərə belə “hə” deyən rəsmi İrəvan sonradan tamam fərqli şeylər danışır. Amma bu kimi “mövqe” Ermənistan üçün yaxşı gələcək vəd etmir.

Bununla belə prosesin inkişaf etdirilməsi olduqca zəruridir. Çünki danışıqlar prosesinin davamlı olması, fərqli strukturlar tərəfindən inkişaf etdirilməsi, XİN rəhbərləri və digər rəsmilərin təmaslarının intensivliyi durğunluğun yaranmasının qarşısını alan amilə çevrilə bilər. Xüsusilə, Brüssel prosesinin uğurlu nəticə ilə yekunlaşacağına da ümid böyükdür. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində bildirib ki, həmin təşəbbüs hazırda çox fəal dialoq formatına çevrilir, çünki biz təkcə Brüsseldə deyil, həmçinin Avropa Siyasi Birliyinin tədbiri çərçivəsində də görüşürük: “Sonuncu dəfə görüş Kişineuda baş tutdu. Bunu vacib hesab edirəm, çünki vəziyyətin durğun olmasına imkan vermirik, çünki durğunluq yaranarsa, yenidən bir növ fasiləyə keçərsə, onda biz hər hansı təhlükəli ssenaridən sığortalana bilmərik”.

P.SADAYOĞLU

Paylaş:

Baxılıb: 621 dəfə