31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı: Tarixin Qanlı Səhifəsi və Unudulmayan Faciə

Bakı:

22 °C

65 %

10 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı: Tarixin Qanlı Səhifəsi və Unudulmayan Faciə

31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı: Tarixin Qanlı Səhifəsi və Unudulmayan Faciə

30.03.2026 [14:40]

31 mart hadisələri Azərbaycan tarixində ən ağrılı və yaddaşlarda dərin iz buraxan faciələrdən biri kimi xatırlanır. Hər il qeyd olunan 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü təkcə keçmişin anılması deyil, həm də tarixi yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

XX əsrin əvvəllərində Cənubi Qafqaz regionu mürəkkəb siyasi proseslərin, hakimiyyət uğrunda mübarizənin və milli ziddiyyətlərin mərkəzinə çevrilmişdi. Çar Rusiyasının süqutundan sonra yaranmış siyasi boşluq müxtəlif qüvvələrin toqquşmasına səbəb oldu. Məhz bu gərgin şəraitdə 1918-ci ilin mart ayının son günlərində Bakı şəhərində və ətraf ərazilərdə qanlı hadisələr baş verdi.

Tarixi mənbələrdə qeyd olunur ki, 1918-ci ilin 30 mart – 3 aprel tarixləri arasında Bakı şəhərində və Bakı quberniyasına daxil olan digər bölgələrdə dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlar törədilmişdir. Bu hadisələrdə Bakı Soveti tərkibində fəaliyyət göstərən bolşevik və daşnak silahlı dəstələrinin iştirakı xüsusi vurğulanır. Həmin dövrdə Bakı Sovetinə rəhbərlik edən Stepan Şaumyan bu proseslərin əsas fiqurlarından biri hesab olunur.

Qısa müddət ərzində Bakı şəhərində minlərlə insan qətlə yetirilmiş, evlər dağıdılmış, mədəni və dini abidələr məhv edilmişdir. “İsmailiyyə” binası, mətbuat orqanlarının redaksiyaları və məscidlər yandırılmış, şəhərin azərbaycanlılar yaşayan məhəllələri ağır hücumlara məruz qalmışdır. Hadisələr yalnız Bakı ilə məhdudlaşmamış, Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan, Lənkəran və digər bölgələrdə də davam etmişdir.

Xüsusilə Şamaxı və Quba qəzalarında törədilən qırğınlar öz qəddarlığı ilə seçilmişdir. Bu ərazilərdə minlərlə insanın həyatına son qoyulmuş, yüzlərlə kənd yerlə-yeksan edilmişdir. Bəzi məlumatlara görə, ümumilikdə on minlərlə azərbaycanlı bu hadisələrin qurbanı olmuşdur. İnsanlar yalnız etnik və dini mənsubiyyətlərinə görə hədəf alınmış, qadınlar, uşaqlar və yaşlılar belə amansızlıqdan xilas ola bilməmişdir.

1918-ci il hadisələrinin araşdırılması istiqamətində ilk addımlar Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə atılmışdır. Hökumət tərəfindən yaradılan Fövqəladə İstintaq Komissiyası baş verən hadisələri sənədləşdirməyə və hüquqi qiymət verməyə çalışmışdır. Lakin Cümhuriyyətin süqutu bu prosesin yarımçıq qalmasına səbəb olmuşdur.

Bu faciələrə dövlət səviyyəsində siyasi qiymət yalnız müstəqillik dövründə verilmişdir. 1998-ci il martın 26-da Heydər Əliyev tərəfindən imzalanan “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanla 31 mart rəsmi şəkildə Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilmişdir. Bu qərar hadisələrin tarixi yaddaşda yaşadılması və dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından mühüm addım olmuşdur.

Sonrakı illərdə aparılan araşdırmalar nəticəsində yeni faktlar ortaya çıxarılmışdır. Xüsusilə Quba şəhərində aşkar olunan kütləvi məzarlıq bu hadisələrin miqyasının daha geniş olduğunu bir daha təsdiqləmişdir. Tarixçilər qeyd edirlər ki, 1918-ci ilin mart hadisələri yalnız bir neçə günün faciəsi deyil, daha geniş bir prosesin tərkib hissəsi olmuşdur.

2018-ci ildə İlham Əliyev tərəfindən “1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi haqqında” Sərəncamın imzalanması isə bu mövzunun yenidən gündəmə gətirilməsinə, elmi araşdırmaların genişlənməsinə və tarixi həqiqətlərin daha geniş auditoriyaya çatdırılmasına təkan vermişdir.

31 mart hadisələri təkcə tarix kitablarında qalan bir fakt deyil. Bu, xalqın kollektiv yaddaşında yaşayan, nəsildən-nəslə ötürülən acı bir xatirədir. Bu faciənin anılması həm də qurbanların xatirəsinə ehtiramın ifadəsidir. Eyni zamanda, bu cür hadisələrin bir daha təkrarlanmaması üçün tarixi dərslərin unudulmaması vacibdir.

Nəticə etibarilə, 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü Azərbaycan tarixində mühüm yer tutur. Bu gün, həm keçmişin acı səhifələrinin xatırlandığı, həm də gələcək nəsillərə sülh, ədalət və insanlıq dəyərlərinin aşılandığı bir anım günüdür. Tarixin bu faciəli səhifəsinin öyrənilməsi və yaddaşlarda yaşadılması hər bir cəmiyyət üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Ayaz Novruzov

YAP Culfa rayon Camaldın kənd ərazi partiya təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 532 dəfə