Şuşa Bəyannaməsi: Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin yeni strateji mərhələsi

Bakı:

22 °C

63 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Şuşa Bəyannaməsi: Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin yeni strateji mərhələsi

Şuşa Bəyannaməsi: Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin yeni strateji mərhələsi

11.06.2026 [14:59]

Qars müqaviləsindən Şuşa Bəyannaməsinə uzanan siyasi-hüquqi xətt regional təhlükəsizlik və əməkdaşlığın yeni modelini formalaşdırır.

2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşada imzalanan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın imzaladıqları bu sənəd iki qardaş ölkə arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlığı rəsmi müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi.

Şuşa Bəyannaməsi təkcə iki dövlət arasında münasibətlərin inkişafını deyil, həm də Cənubi Qafqaz regionunda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasını əks etdirən mühüm siyasi-hüquqi sənəd kimi tarixə daxil oldu.

Sənədin imzalanması həm Azərbaycanın Milli Qurtuluş Gününə, həm də 1921-ci il Qars müqaviləsinin 100 illiyinə təsadüf etməsi baxımından xüsusi rəmzi məna daşıyır.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin bugünkü səviyyəyə çatması uzunmüddətli siyasi və tarixi proseslərin nəticəsidir. Bu baxımdan 1921-ci il Qars müqaviləsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin sənəd Naxçıvanın statusunun beynəlxalq hüquq çərçivəsində müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynamaqla yanaşı, Türkiyənin regionda təhlükəsizlik baxımından mühüm mövqeyini təsbit etmişdi.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə onu tanıyan ilk dövlətlərdən biri oldu. Sonrakı illərdə imzalanan siyasi, iqtisadi və hərbi əməkdaşlıq sənədləri münasibətlərin davamlı inkişafına zəmin yaratdı. Xüsusilə 2010-cu ildə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq və Qarşılıqlı Yardım Sazişi gələcək müttəfiqlik münasibətlərinin əsasını formalaşdırdı.

Şuşa Bəyannaməsi isə bu prosesin məntiqi yekunu kimi çıxış edərək iki dövlət arasındakı əlaqələri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəltdi.

Bəyannamənin məhz Şuşada imzalanması xüsusi siyasi və mənəvi məna daşıyır. Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında mühüm yer tutan Şuşa şəhəri 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfərin rəmzidir.

Sənədin işğaldan azad edilmiş Şuşada imzalanması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının beynəlxalq müstəvidə təsdiqi olmaqla yanaşı, regionda yaranmış yeni reallıqların qəbul edilməsinin də göstəricisidir.

Bu addım həm də Azərbaycan-Türkiyə birliyinin sarsılmazlığını nümayiş etdirən mühüm siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir.

Şuşa Bəyannaməsinin əsas istiqamətlərindən biri təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsidir. Sənəddə tərəflərdən birinin müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyünə qarşı təhdid yaranacağı təqdirdə birgə məsləhətləşmələrin aparılması və qarşılıqlı dəstək mexanizmlərinin işə salınması nəzərdə tutulur.

Bu müddəa regionun təhlükəsizlik sistemində mühüm əhəmiyyət daşıyır və Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji mahiyyətini daha aydın şəkildə ortaya qoyur.

Eyni zamanda müdafiə sənayesi, hərbi təhsil, silahlı qüvvələrin modernləşdirilməsi, birgə təlimlər və müasir texnologiyaların tətbiqi istiqamətində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur.

Şuşa Bəyannaməsi yalnız ikitərəfli münasibətlər sənədi deyil. O, həm də Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh və əməkdaşlıq üçün mühüm platforma rolunu oynayır.

Sənəddə regionda bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və əməkdaşlığın genişləndirilməsi əsas prioritetlər kimi müəyyən olunub.

Azərbaycan və Türkiyənin bölgədə sülhə, sabitliyə və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa əsaslanan siyasəti regionun inkişaf perspektivlərini genişləndirən mühüm amillərdən biri hesab olunur.

Bəyannamədə xüsusi yer tutan məsələlərdən biri Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektividir. Bu layihə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaradılmasına xidmət etməklə yanaşı, Türkiyə ilə nəqliyyat əlaqələrinin daha da genişlənməsinə imkan verəcək.

Dəhlizin istifadəyə verilməsi Şərq-Qərb beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun rəqabət qabiliyyətini artıracaq, Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımaların həcminin genişlənməsinə şərait yaradacaq.

Ekspertlər hesab edirlər ki, Zəngəzur dəhlizi gələcəkdə regionun geoiqtisadi xəritəsini dəyişdirə biləcək strateji layihələrdən biridir.

Azərbaycan və Türkiyə uzun illərdir enerji təhlükəsizliyi sahəsində uğurlu əməkdaşlıq modeli nümayiş etdirirlər. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur.

Sənəddə Cənub Qaz Dəhlizinin inkişaf etdirilməsi, enerji layihələrinin koordinasiyası, elektrik enerjisi sahəsində regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı investisiyaların artırılması mühüm istiqamətlər kimi qeyd edilir.

Bununla yanaşı, sənaye, kənd təsərrüfatı, yüksək texnologiyalar, nəqliyyat və logistika sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün yeni imkanlar açılır.

Şuşa Bəyannaməsinin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycan və Türkiyə ilə məhdudlaşmır. Sənəd bütövlükdə türk dünyasında inteqrasiya proseslərinin güclənməsinə xidmət edən mühüm siyasi platforma kimi çıxış edir.

Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın inkişafı, ortaq iqtisadi və humanitar layihələrin həyata keçirilməsi, elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi sənədin mühüm istiqamətləri sırasındadır.

Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər və Türkiyənin göstərdiyi siyasi-mənəvi dəstək türk dövlətləri arasında həmrəyliyin daha da möhkəmlənməsinə təkan verib.

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm yol xəritəsidir. Sənəd siyasi, hərbi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, humanitar və informasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün hüquqi və institusional əsas yaradır.

Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasında imzalanmış sənəd deyil, həm də regionun gələcək inkişaf modelini müəyyənləşdirən strateji konsepsiya kimi dəyərləndirilə bilər.

Qars müqaviləsindən başlayan tarixi və siyasi proseslərin məntiqi davamı olan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltməklə yanaşı, Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik, sabitlik və əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.

Bu sənəd Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması, regionda yeni geosiyasi reallıqların möhkəmləndirilməsi və türk dünyasının inteqrasiya proseslərinin sürətləndirilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır.

Şuşadan dünyaya verilən mesaj aydındır: Azərbaycan və Türkiyə ortaq tarixə, ortaq dəyərlərə və ortaq gələcək hədəflərə əsaslanan müttəfiqlik münasibətlərini bundan sonra da daha da gücləndirmək əzmindədir.

Bəhruz Məmmədov

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı,

Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi, dosent

Paylaş:

Baxılıb: 179 dəfə