Şuşa Bəyannaməsi və yeni geosiyasi reallıq

Bakı:

22 °C

63 %

7 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Şuşa Bəyannaməsi və yeni geosiyasi reallıq

Şuşa Bəyannaməsi və yeni geosiyasi reallıq

11.06.2026 [18:05]

Şuşa Bəyannaməsi 15 iyun 2021-ci ildə Şuşa şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanmış, Azərbaycan Milli Məclisi tərəfindən təsdiq edilmiş tarixi sənəddir. Sənəddə siyasi dialoq, təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, humanitar əlaqələr, media, diaspora və Türk dünyası ilə bağlı əməkdaşlıq istiqamətləri əksini tapır. 2-ci məqalənin əsas baxış bucağı Cənubi Qafqaz, sülh gündəliyi, təhlükəsizlik, regional əməkdaşlıq və strateji baxış mövzuları üzərində qurulur. Şuşa Bəyannaməsinin 5 illiyi bu istiqamətlərin hər birini yenidən təhlil etməyə imkan verir.

Bu sənədin Şuşada imzalanması ayrıca rəmzi məna daşıyır. Şuşa Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında mədəniyyət, qürur və zəfər şəhəri kimi yaşayır. Bəyannamənin məhz bu şəhərdə imzalanması Azərbaycan-Türkiyə birliyinin həm siyasi, həm də mənəvi əsaslarını daha da gücləndirdi. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Bəyannamədə müstəqillik, suverenlik, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı kimi prinsiplər xüsusi yer tutur. Bu prinsiplər dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi çərçivəsini müəyyən etməklə yanaşı, regionda davamlı sülh və təhlükəsizlik üçün də əsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Azərbaycan və Türkiyə arasındakı müttəfiqlik yalnız iki ölkənin maraqlarına xidmət etmir. Bu əməkdaşlıq Cənubi Qafqazda sabitlik, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və xalqlar arasında etimad mühitinin formalaşması baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Sənəddə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq ayrıca vurğulanır. Birgə məsləhətləşmələr, hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi sahəsində əlaqələr və yeni texnologiyalar üzrə əməkdaşlıq müttəfiqlik münasibətlərinin praktik məzmununu göstərir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Enerji və nəqliyyat istiqamətləri də Bəyannamənin mühüm hissələrindəndir. Cənub Qaz Dəhlizi, Şərq-Qərb və Orta Dəhliz, həmçinin Zəngəzur dəhlizi kimi layihələr regionun iqtisadi xəritəsini dəyişdirən, Azərbaycan və Türkiyənin strateji rolunu artıran təşəbbüslər kimi qiymətləndirilir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Şuşa Bəyannaməsi Türk dünyası ilə bağlı baxışı da gücləndirir. Ortaq dil, tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər əsasında qurulan əməkdaşlıq təkcə emosional bağlılıq deyil, həm də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində koordinasiyalı fəaliyyət üçün real platformadır. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Media və diaspora sahəsində əməkdaşlıq sənəddə xüsusi yer alır. Tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, informasiya mübadiləsi, ictimai diplomatiya və xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla türklərin birgə fəaliyyəti ortaq maraqların qorunmasına xidmət edir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Humanitar əlaqələr, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, gənclər və idman sahələri müttəfiqliyin insanlara toxunan tərəfini formalaşdırır. Dövlətlərarası sənədlərin gücü yalnız siyasi mətnlərdə deyil, gündəlik həyatda xalqların bir-birinə daha da yaxınlaşmasında görünür. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Beş il ərzində Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin ideoloji şüarı deyil, sistemli fəaliyyət xəritəsi kimi qəbul olundu. Bu sənəd gələcək nəsillərə qardaşlığın hüquqi, siyasi və mənəvi əsaslar üzərində necə qurula biləcəyini göstərən nümunədir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm cəhətlərindən biri də onun regional sülh anlayışına verdiyi töhfədir. Sənəd əməkdaşlığı qarşıdurma deyil, qarşılıqlı fayda və sabitlik üzərində qurulan gələcək kimi təqdim edir. Bu yanaşma bölgədə yeni iqtisadi imkanların yaranması üçün mühüm zəmindir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı Zəfərdən sonra yaranan yeni reallıqda bu Bəyannamə xüsusi məna kəsb etdi. O, azad edilmiş torpaqlarda həyatın bərpası, minalardan təmizləmə işləri və insanların öz yurdlarına qayıdışı istiqamətində də ortaq iradəni ifadə edir. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Beş illik yubiley bu sənədə yalnız keçmişin xatirəsi kimi baxmaq üçün deyil, onun yaratdığı siyasi, hüquqi və mənəvi nəticələri yenidən dəyərləndirmək üçün mühüm fürsətdir. Şuşa Bəyannaməsi iki qardaş ölkənin münasibətlərini dostluqdan strateji müttəfiqlik mərhələsinə yüksəltdi və bu münasibətlərin gələcək istiqamətlərini aydın şəkildə müəyyənləşdirdi. Bu baxımdan təhlükəsizlik amili sənədin ümumi ruhunu tamamlayan mühüm istiqamətlərdən biridir.

Nəticə olaraq, şuşa bəyannaməsi və yeni geosiyasi reallıq mövzusu göstərir ki, Şuşa Bəyannaməsi yalnız imzalandığı günün siyasi hadisəsi deyil, beş il sonra da aktuallığını qoruyan strateji sənəddir. Onun gücü Azərbaycan və Türkiyənin ortaq iradəsində, xalqlarımızın qardaşlığında və gələcəyə yönələn müttəfiqlik baxışındadır. 15 iyun 2026-cı ildə qeyd olunan 5 illik yubiley bu sənədin əhəmiyyətini daha da artırır və yeni mərhələdə Azərbaycan-Türkiyə birliyinin daha geniş imkanlar yaradacağını nümayiş etdirir.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini

Paylaş:

Baxılıb: 81 dəfə